Odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez zwierzę

Myśliwy stracił pozwolenie na broń i kartę łowiecką. Stało się to po tym, jak jego pies niechcący odpalił strzelbę. Taki wyrok podtrzymał sąd administracyjny w Monachium. Jak w Polsce wygląda odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez zwierzę?

W listopadzie 2016 roku pewien myśliwy wybrał się na polowanie. Celem podróży były tereny  łowieckie znajdujące się w gminie Ossling (Saksonia). Tam właśnie bohater historii posiadał swoje własne stawy rybne. Wyruszając w podróż, wziął ze sobą broń i wiernego towarzysza – psa. Będąc już na miejscu, mężczyzna wyszedł na chwilę z samochodu, by porozmawiać z przechadzającą się kobietą. W tym czasie w samochodzie pozostał pupil i nabita strzelba, która najwyraźniej wzbudziła jego zainteresowanie. Nie minęło dużo czasu, a pocisk został wystrzelony, raniąc myśliwego.

Przez ten incydent władze Pfaffenhofen odebrały mężczyźnie zezwolenie na broń myśliwską, jak również nie zgodziły się na przedłużenie jego karty łowieckiej. Stało się tak, ponieważ, zgodnie z prawem, nie można przewozić w samochodzie odbezpieczonej i naładowanej broni. Choć sam myśliwy odwoływał się od decyzji, to sąd administracyjny zgodził się z władzami powiatowymi, stwierdzając, że osoba nieodpowiedzialna nie może nabywać lub posiadać broni. Wiąże się to z ryzykiem powtórnego nieostrożnego zachowania w przyszłości.

Myśliwy zaniedbał jednego z podstawowych obowiązków. I nawet dość niezwykłe czy nietypowe okoliczności nie pozwalają na relatywizowanie czy usprawiedliwianie tego faktu

Sąd administracyjny w Monachium

Odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez zwierzę

Kto zwierzę chowa albo się nim posługuje, obowiązany jest do naprawienia wyrządzonej przez nie szkody niezależnie od tego, czy było pod jego nadzorem, czy też zabłąkało się lub uciekło, chyba że ani on, ani osoba, za którą ponosi odpowiedzialność, nie ponoszą winy.

art. 431 § 1 – ustawa Kodeks cywilny

Wspomniany przepis kodeksu cywilnego jasno określa stanowisko polskiego ustawodawcy w przypadku wystąpienia podobnych incydentów. Odpowiedzialność właściciela za zwierzę oparta jest na założeniu, że jeżeli ono wyrządzi szkodę, to z oczywistych względów konsekwencje poniesie jego opiekun. Jest to związane z tzw. winą w nadzorze, która pojawia się w momencie, kiedy właściciel zwierzęcia nie dopełni swoich obowiązków.

Takie stanowisko polskiego prawa można uzasadnić faktem, że niepilnowane zwierzę jest w stanie spowodować realne niebezpieczeństwo. Z tego powodu odpowiedzialność poniesie osoba, która w określony sposób jest z powiązana z tym zwierzęciem.

Kiedy można zastosować art. 431?

Przepis ma zastosowanie w momencie, kiedy zwierzę wyrządza szkodę wynikającą z jego instynktownego zachowania. Jego działanie nie może być sprowokowane w żaden sposób zachowaniem człowieka. Inaczej ma się sprawa, gdy zwierze jest wykorzystywane jako narzędzie w rękach ludzkich. Mowa tu m.in. o kierowaniu zaprzęgiem lub jeździe konnej. We wspomnianych przykładach odpowiedzialność za zachowanie zwierzęcia ponoszona będzie na zasadach ogólnych.

Kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia.

art. 415 – ustawa Kodeks cywilny

Do szczególnych przesłanek zastosowania art. 431 kodeksu cywilnego należą:

  • spełnienie wymagań, aby szkoda była wyrządzona przez zwierze znajdujące się pod opieką człowieka, czyli takie, które nie znajduje się w stanie wolnym (przepis nie dotyczy zwierząt dzikich);
  • przyjęcie odpowiedzialności za szkodę przez tego do kogo należy zwierzę, posiada je w opiece lub się nim posługuje (musi wystąpić wina w nadzorze).

Czym jest wina w nadzorze?

Całość odpowiedzialności w oparciu o art. 431 KC opiera się na zasadzie winy w nadzorze, właściwie na zasadzie jej domniemania. Zgodnie z obowiązującymi przepisami jest to jednak domniemanie wzruszalne, czyli w tym przypadku istnieje możliwość udowodnienia, że odpowiedzialność ponosi ktoś inny. Przez wzgląd na specyfikę przepisu jest to jednak bardzo trudne do wprowadzenia w życie. Dzieje się tak, ponieważ nie tylko należy wykazać, że nadzór nad zwierzęciem był staranny. Należy udowodnić również, że zwierzę w żaden sposób się nie zabłąkało lub nie uciekło.

Kto ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez zwierzę?

Zgodnie z ustawą odpowiedzialność za wyrządzoną szkodę obciąża tego, kto zwierzę chowa lub się nim posługuje. Co to znaczy?

Zwierzę chowa ten, kto przed dłuższy czas sprawuje nad nim opiekę dla własnych celów. Nie muszą być to cele majątkowe. Wszak można chować kota dla samej przyjemności posiadania zwierzęcia, jak również chować krowę, z której mamy pożytek ekonomiczny. By zaistniało pojęcie chowania, muszą spełnić się jednocześnie dwie przesłanki. Zwierzęciu należy zapewnić zarówno schronienie, jak i utrzymanie. Co istotne, chowający nie musi być właścicielem, nie musi on również posiadać innego prawa określającego status zwierzęcia.

Posługiwanie się zwierzęciem występuje zaś w momencie, kiedy człowiek wykorzystuje je dorywczo w celu osiągnięcia jakiegoś celu. Nie ma jednak różnicy, czy zwierzę w chwili wyrządzenia szkody było we władzy człowieka, czy też zabłąkało się i uciekło. Przykładem może być wynajem konia w celu stworzenia zaprzęgu. Używający odpowiada zarówno podczas kierowania, jak i w trakcie kiedy dojdzie do zerwania więzów i ucieczki zwierzęcia. Każde zniszczone urządzenie lub inna wyrządzona krzywda podczas ucieczki złoży się na skalę odpowiedzialności, którą będzie musiał na siebie przyjąć pechowy jeździec.

Zasada słuszności

Osoba, która nie ponosi odpowiedzialności odpowiedzialności zgodnie z artykułem 431 § 1 kodeksu cywilnego może zostać obciążona obowiązkiem naprawienia szkody na zasadzie słuszności. Musi jednak należeć do kręgu osób, które wymieniono we wspominanym przepisie.

Chociażby osoba, która zwierzę chowa lub się nim posługuje, nie była odpowiedzialna według przepisów paragrafu poprzedzającego, poszkodowany może od niej żądać całkowitego lub częściowego naprawienia szkody, jeżeli z okoliczności, a zwłaszcza z porównania stanu majątkowego poszkodowanego i tej osoby, wynika, że wymagają tego zasady współżycia społecznego.

art. 431 § 2 – ustawa Kodeks cywilny