Szkoda wyrządzona przez pasażera przy wysiadaniu z pojazdu a OC kierowcy

30 listopada 2018
/

Większość wypadków drogowych to zderzenia jadących pojazdów mechanicznych. Są to najczęściej wymuszenia pierwszeństwa czy czołowe uderzenia podczas nieprawidłowego wyprzedzenia. Winny jest więc zawsze jeden z kierowców i to on ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną innym uczestnikom ruchu. Czasem jednak zdarza się, że pojazdy uczestniczące w zdarzeniu drogowym stoją. Mimo tego dochodzi do kolizji. Jak to możliwe? Przykładowo, do powstania uszkodzeń może doprowadzić pasażer opuszczający samochód. Kto w takim przypadku płaci za wyrządzone straty?

Oczywiście w typowej sytuacji zderzenia się dwóch jadących samochodów, szkoda w praktyce pokrywana jest z polisy ubezpieczenia OC sprawcy. Czyli jednego z kierowców. Czy za uszkodzenie innego pojazdu przez pasażera stojącego auta również zapłaci ubezpieczyciel? A może to faktyczny sprawca będzie musiał sięgnąć do portfela?

Uderzenie drzwiami a ubezpieczenie OC

Na te pytania odpowiedział w ostatnim wyroku Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (C 648/17). Na grunt unijny trafił spór dwóch łotewskich ubezpieczycieli. Żaden z nich nie chciał przyjąć na siebie obowiązku zapłaty za szkodę wyrządzoną przez pasażera przy wysiadaniu z pojazdu. Ten tak niefortunnie otworzył drzwi, że uderzył nimi w karoserię samochodu zajmującego sąsiednie miejsce parkingowe.

Ubezpieczyciele spierali się o to, czy naprawa powinna być finansowana z autocasco (AC) zniszczonego auta, czy też z OC pojazdu, którym przewożono niesfornego pasażera. Krótko mówiąc, istotą problemu stała się kwestia możliwości przypisania kierowcy odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez osobę przewożoną z grzeczności podczas otwierania drzwi pojazdu.

Podmiot ubezpieczający w zakresie OC podnosił, że zgodnie z łotewskim prawem, z umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej pokrywane są wyłącznie szkody wyrządzone w związku z ruchem pojazdu. Przez to pojęcie rozumie się na gruncie prawa tego kraju, „użytkowanie pojazdu, które jest zgodne z jego funkcją”. Tymczasem, w omawianym przypadku, obydwa samochody stały. Z całą pewnością nie wykonywały więc swojego podstawowego zadania. Poza tym, kierowca był całkowicie bez winy.

Orzeczenie TSUE korzystne dla poszkodowanych

TSUE uznał jednak ostatecznie, że w spornym stanie faktycznym otwarcie drzwi wiązało się z funkcją samochodu jako środka transportu. Wyjaśniono, że Czynność otwarcia drzwi pojazdu stanowi użytkowanie środka transportu zgodne z jego funkcją, ponieważ umożliwia w szczególności wsiadanie lub wysiadanie osób, które będą się przemieszczały, oraz załadunek i wyładunek przedmiotów, które będą przewożone tym pojazdem. Wniosku tego nie podważa okoliczność, że wypadek miał miejsce podczas postoju pojazdów będących przedmiotem sporu w postępowaniu głównym i że stały one wtedy na parkingu.

Ponadto stanowczo podkreślono, że prawo Unii Europejskiej stoi na przeszkodzie takim przepisom ustawodawstwa krajowego, które wyłączają odpowiedzialność z polisy OC w przypadku wyrządzenia szkody przez pasażera.

Wyrok TSUE a stosowanie prawa w Polsce

Omawiany wyrok może mieć istotne znaczenie z punktu widzenia polskiego ustawodawstwa. Chodzi tutaj o kwestię odpowiedzialności pasażera. Dotychczas ugruntowała się bowiem linia orzecznicza, zgodnie z którą odmowa wypłaty odszkodowania jest uzasadniona, jeśli szkoda wynika z wyłącznej winy przewożonej osoby. Wobec prymatu prawa unijnego nad narodowym, sądowe poglądy powinny się teraz zmienić. Ubezpieczyciele będą więc płacić nie tylko za kierowców. Odnosi się to również do ich pasażerów.

Jeśli idzie zaś o kwestię uznania procesu wysiadania z samochodu za związany z „ruchem pojazdu”, polskie ustawodawstwo już wcześniej dostosowało się do unijnych wymogów. Przepisy w tym zakresie są korzystniejsze dla poszkodowanych niż te, które obowiązują na Łotwie. Zgodnie bowiem z art. 34 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych:

Za szkodę powstałą w związku z ruchem pojazdu mechanicznego uważa się również szkodę powstałą podczas i w związku z:

  • wsiadaniem do pojazdu mechanicznego lub wysiadaniem z niego;
  • bezpośrednim załadowywaniem lub rozładowywaniem pojazdu mechanicznego;
  • zatrzymaniem lub postojem pojazdu mechanicznego.