Płatnik a inkasent - jaka jest różnica?

17 marca 2020
hello world!

Zgodnie z definicją zawartą w art. 9 Ordynacji podatkowej, inkasentem jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, obowiązana do pobrania od podatnika podatku i wpłacenia go we właściwym terminie organowi podatkowemu. Jaka jest jego rola w systemie podatkowym? Czym różni się płatnik od inkasenta?

Instytucja inkasenta

Instytucję inkasenta stosuje się głównie w podatkach lokalnych, czyli podatku od nieruchomości, podatku rolnym, podatku leśnym i opłatach lokalnych (targowej, reklamowej, miejscowej, uzdrowiskowej i od posiadania psów). Instytucja ta stosowana jest także w opłacie skarbowej.

Inkasentom przysługuje również wynagrodzenie. W podatkach państwowych zasady jego przyznawania uregulowano m.in. w art. 28 Ordynacji podatkowej. W zakresie podatków lokalnych to rada gminy jest uprawniona do przyznania wynagrodzenia tym podmiotom. W tym przypadku wysokość wynagrodzenia zależy od decyzji właściwej rady gminy.

Do podstawowych obowiązków inkasentów należy pobór podatków od podatników i przekazywanie ich organom podatkowym. Oprócz tego muszą oni realizować także określone czynności dotyczące wyznaczenia osób fizycznych, których zadaniem jest obliczanie i pobieranie podatków, a także zapłacić zebrane kwoty do organu podatkowego w terminie. Ponadto w ich obowiązku leży również poinformowanie właściwego miejscowo organu podatkowego o imionach, nazwiskach i adresach tych osób. Obowiązek ten dotyczy sytuacji, gdy inkasentami są osoby prawne i jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej. Podmioty te muszą również przechowywać dokumenty związane z poborem podatków aż do okresu przedawnienia zobowiązań podatkowych. W tym zakresie obowiązki te są tożsame z tymi, które dotyczą płatników. Co istotne, gminy nie mogą nałożyć na inkasenta obowiązków innych niż wskazane w ordynacji podatkowej lub ustawach szczególnych. 

Płatnik a inkasent - jaka jest różnica?

Różnica między płatnikiem a inkasentem jest istotna. Polega ona na tym, że inkasent w założeniu nie oblicza podatku, który ma pobrać. Nie ponosi on także odpowiedzialności za podatki, których nie pobierze. Powstaje w tym miejscu pytanie, jak można pobrać należny podatek od podatnika, nie obliczając jego wysokości. Inkasent pobiera kwotę podatku, której wysokość wprost wynika z aktu powszechnie obowiązującego prawa (np. uchwała w sprawie opłaty targowej wskazuje, że stawka dzienna od dokonywania sprzedaży na targowisku wynosi 15 zł) lub aktu indywidualnego (np. decyzja w sprawie podatku od nieruchomości ustala kwotę należnego podatku za dany rok w wysokości 700 zł).

Brak konsekwencji za niepobieranie podatków w przypadku inkasentów powoduje, że prawny obowiązek ciążący na tych podmiotach nie może być egzekwowany i sankcjonowany. Obowiązek wykonywania wskazanych powyżej czynności przez inkasenta ma właściwy charakter tylko co do przekazania pobranych kwot. Dla odróżnienia płatnicy, którzy nie pobiorą od podatników należnych podatków, ponoszą odpowiedzialność za niepobranie podatku od podatnika, pobranie go w wysokości niższej od należnej lub za nieprzekazanie pobranego od podatnika podatku organowi podatkowemu.

Możliwość zarządzenia poboru podatków lub opłat w drodze inkasa

W przepisach dotyczących podatków i opłat lokalnych, a także opłaty skarbowej oraz podatku rolnego i leśnego, wprowadza się możliwość realizacji tych należności przez inkasenta. Przykładowo, na podstawie art. 19 pkt 2 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych (którego brzmienie odpowiada temu, które dotyczy innych należności, w których inkaso może być wprowadzone), rada gminy w drodze uchwały może zarządzić pobór opłat lokalnych w drodze inkasa oraz określić inkasentów i wysokość wynagrodzenia za inkaso. Na podstawie tego przepisu gmina nie jest do tego zobowiązana. Może jednak zdecydować, że chce, aby opłaty lokalne, wszystkie lub niektóre, były pobierane w drodze inkasa. Samo wprowadzenie instytucji inkasa jest bowiem uprawnieniem gminy. Nie jest natomiast jej obowiązkiem. Jednak zaniechanie w tym zakresie i niewprowadzenie inkasa jest błędem, choć nienaruszającym przepisów prawa.

Obowiązek wyznaczenia inkasentów

W przypadku gdy rada gminy zarządziła realizację podatków lub opłat w drodze inkasa, ma obowiązek wyznaczenia inkasentów. W przeciwnym wypadku wprowadzenie tej dodatkowej formy realizacji opłat będzie nieskuteczne. Dlatego za nieprawidłowe należy uznać uchwały rad gmin, w których zarządzono pobór podatków w drodze inkasa, ale nie wskazano inkasentów. Kompetencji w tym zakresie nie można scedować na inne podmioty, np. wójtów (burmistrzów, prezydentów miast). Organy wykonawcze gminy nie mogą zostać przez radę gminy upoważnione do powierzenia obowiązków inkasenta na czas choroby innej osobie. Należy zwrócić uwagę, że gminy nie mają też kompetencji do upoważnienia wójta, (burmistrza, prezydenta miasta) do zawierania umów z inkasentami. Nie mogą też określać wynagrodzenia za inkaso. Wyznaczenie inkasenta i określenie wysokości jego wynagrodzenia należy bowiem do wyłącznej kompetencji rady gminy. 

Organ stanowiący, powołując inkasentów, może tego dokonać bez przypisywania tym osobom miejsc, w których świadczenie to będzie przez nie pobierane. Oznacza to, że w takim przypadku każdy inkasent, którego wyznaczono, będzie mógł działać w dowolnym miejscu znajdującym się na terenie danej gminy. Ustawodawca nie wskazuje zasad wyznaczania inkasentów, którymi powinny się kierować organy stanowiące gmin. Oznacza to, że można tego dokonać przez wskazanie imienia i nazwiska wybranych osób. Można również określić stanowisko służbowe lub funkcje pełnione przez określone osoby. Powołując te podmioty, należy jednak zastosować precyzyjne kryteria. Nie może być bowiem wątpliwości, kogo wskazano do pełnienia tej funkcji. Mówi o tym wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 12 kwiecień 2018 r., sygn. I SA/Sz 129/18.

Termin płatności należności pobranych przez inkasentów

Zgodnie z art. 47 § 4a Ordynacji podatkowej inkasenci pobrane opłaty powinni przekazywać organowi podatkowemu następnego dnia po ostatnim dniu, w którym zgodnie z przepisami prawa podatkowego wpłata podatku powinna nastąpić. W konsekwencji pobrane opłaty np. targowa, miejscowa, uzdrowiskowa należy wpłacić do gminy następnego dnia po dniu ich pobrania. W przypadku opłat reklamowej i od posiadania psów będzie to zależeć od terminu płatności dla podatników i od tego, czy przy należnościach tych wprowadzono płatność w ratach, czy jednorazową. Z kolei w przypadku wprowadzenia w uchwale terminu płatności w ratach i ustalenia, że termin płatności pierwszej raty takiej opłaty, np. reklamowej, upływa 31 marca, wpłata należności pobranej przez inkasenta powinna nastąpić do 1 kwietnia. 

chevron-down
Copy link