Czym jest powództwo wzajemne?

11 grudnia 2019
hello world!

Pozew wzajemny jest jednym z środków obrony pozwanego w procesie, a jednocześnie służy dochodzeniu roszczeń przysługujących pozwanemu. Powództwo wzajemne jest powództwem samodzielnym, które ze względu na pewną więź z powództwem głównym jest z nim wspólnie rozpoznawane. Ustawa uzależnia dopuszczalność powództwa wzajemnego od spełnienia szczególnych warunków. Jakie to warunki? Kiedy powództwo wzajemne jest dopuszczalne?

Powództwo wzajemne

Zgodnie z art. 204 ustawy Kodeks postępowania cywilnego (dalej jako „kpc”) powództwo wzajemne jest dopuszczalne, jeżeli roszczenie wzajemne jest w związku z roszczeniem powoda lub nadaje się do potrącenia. Powództwo wzajemne można wytoczyć nie później niż w odpowiedzi na pozew. Jeżeli jej natomiast nie złożono - w sprzeciwie od wyroku zaocznego albo przy rozpoczęciu pierwszego posiedzenia, o którym zawiadomiono albo na które wezwano pozwanego.

Dopuszczalność powództwa wzajemnego uzależniona jest zatem od spełnienia szczególnych warunków. Zaliczyć do nich należy: stan sprawy w toku, tożsamość stron, tożsamość trybu, zachowanie określonego przepisami terminu do jego wytoczenia, związek między roszczeniami dochodzonymi pozwem głównym i pozwem wzajemnym albo zdatność tych roszczeń do potrącenia (por. Banaszewska Anna. Art. 204. W: Kodeks postępowania cywilnego. Koszty sądowe w sprawach cywilnych. Dochodzenie roszczeń w postępowaniu grupowym. Przepisy przejściowe. Komentarz do zmian. Tom I i II. Wolters Kluwer Polska, 2020). Pozew wzajemny musi także spełniać wymagania przewidziane dla pozwu na zasadach ogólnych.

Szczególny rodzaj powództwa zwykłego

Powództwo wzajemne jest szczególnym rodzajem powództwa zwykłego. Cechą je odróżniającą jest przede wszystkim przymiot „wzajemności”, który wyraża się w szczególnych warunkach dopuszczalności powództwa wzajemnego. Mimo że powództwo wzajemne pozostaje w ścisłym związku z powództwem głównym, to jego istnienie nie jest zależne od bytu powództwa głównego.  Przykładowo, w sytuacji gdy sąd odrzuca pozew główny lub umarza postępowanie wywołane jego wniesieniem, powództwo wzajemne nadal podlega rozpoznaniu. Służy ono wówczas jedynie dochodzeniu roszczenia pozwanego.

Powództwo wzajemne z jednej strony stanowi zatem odpowiedź pozwanego na wytoczone przez powoda powództwo (i w tym zakresie pełni funkcję obronną). Z drugiej strony służy dochodzeniu roszczenia pozwanego i pełni funkcję ofensywną.

Termin

W myśl art. 204 § 1 kpc powództwo wzajemne można wytoczyć nie później niż w odpowiedzi na pozew. Jeżeli jednak jej nie złożono - w sprzeciwie od wyroku zaocznego albo przy rozpoczęciu pierwszego posiedzenia, o którym zawiadomiono albo na które wezwano pozwanego. Wniesienie odpowiedzi na pozew nie wyłącza możliwości wytoczenia powództwa wzajemnego na późniejszym etapie postępowania, jeśli zostanie ono wytoczone nie później niż przy rozpoczęciu pierwszego posiedzenia, o którym zawiadomiono albo na które wezwano pozwanego.

Niezachowanie terminu do wniesienia powództwa wzajemnego nie pozbawia pozwanego możliwości dochodzenia roszczenia objętego tym powództwem. Wytoczenie powództwa wzajemnego w niewłaściwej fazie postępowania skutkuje bowiem wydzieleniem go z akt sprawy. Następnie dochodzi do skierowania go do rozpoznania w oddzielnym procesie.

Przeczytaj również:
Jak obliczać termin przy czynnościach cywilnoprawnych?

Kiedy powództwo wzajemne jest niedopuszczalne?

Powództwo wzajemne jest niedopuszczalne w sprawach:

  • o rozwód i separację,
  • ze stosunków między rodzicami a dziećmi w przedmiocie ustalenia lub zaprzeczenia macierzyństwa, ustalenia lub zaprzeczenia ojcostwa, a także ustalenia bezskuteczności uznania ojcostwa,
  • gospodarczych,
  • o naruszenie posiadania.

Powództwo wzajemne jest także niedopuszczalne w sprawach rozpoznawanych w postępowaniu grupowym, w których zastosowanie art. 204 kpc zostało wyłączone na mocy przepisów ustawy o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym.

Przeczytaj również:
Co warto wiedzieć o pozwie zbiorowym

Właściwość sądu

Zgodnie z art. 204 § 2 kpc ustanawia szczególną regulację odnoszącą się do problematyki właściwości sądu w sprawie z powództwa wzajemnego. Zgodnie z tym przepisem pozew wzajemny wnosi się do sądu pozwu głównego bez względu na właściwość miejscową i rzeczową dla roszczenia dochodzonego pozwem wzajemnym. Jeżeli jednak pozew wzajemny podlega rozpoznaniu przez sąd okręgowy, a sprawa wszczęta była w sądzie rejonowym, sąd ten przekazuje całą sprawę sądowi właściwemu do rozpoznania powództwa wzajemnego. W przypadku odmiennej właściwości rzeczowej sądu dla sprawy z pozwu głównego i pozwu wzajemnego ustawodawca przyjął zasadę właściwości rzeczowej sądu wyższego rzędu. Nieprzekazanie sprawy sądowi okręgowemu, gdy dla sprawy z powództwa wzajemnego właściwy był sąd okręgowy, skutkować będzie nieważnością postępowania.

Istota powództwa wzajemnego

Instytucja pozwu wzajemnego pomaga w utrzymaniu jednolitości orzecznictwa. Dzieje się tak poprzez unikanie sytuacji, w której różne sądy dokonałyby odmiennej oceny tego samego stanu faktycznego. Powództwo wzajemne sprzyja także realizacji zasady ekonomii procesowej,  ponieważ pozwana na zaoszczędzenie czasu stronom i organom procesowym przez umożliwienie rozstrzygnięcia dwóch spraw jednocześnie z wykorzystaniem raz zebranego materiału procesowego. Przekłada się to także na zaoszczędzenie wydatków ponoszonych przez strony.

W przypadku wytoczenia powództwa wzajemnego w istocie rzeczy ma miejsce połączenie dwóch samodzielnych procesów, które łączy więź materialnoprawna, wyrażająca się w tym, że roszczenie wzajemne jest w związku z roszczeniem powoda lub nadaje się do potrącenia (postanowienie Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2009 r., sygn. II CSK 597/08).

chevron-down
Copy link