Na czym polegają oględziny?

11 grudnia 2019
hello world!

Oględziny są czynnością polegającą na zmysłowym zapoznaniu się z miejscem, osobą lub rzeczą, mającym na celu ujawnienie i zabezpieczenie śladów i dowodów oraz ujawnienie ewentualnych źródeł dowodowych. Jednocześnie są one czynnością kryminalistyczną, realizowaną zgodnie z zasadami dotyczącymi środków i metod wypracowanych przez kryminalistykę.

Rodzaje oględzin

Zgodnie z art. 207 § 1 ustawy Kodeks postępowania karnego (dalej jako „kpk”), w razie potrzeby dokonuje się oględzin miejsca, osoby lub rzeczy. Zakres tego przepisu wbrew jego ubogiej treści jest bardzo szeroki. Odnosi się bowiem do oględzin jako czynności polegającej na zmysłowym zapoznaniu się z miejscem, osobą lub rzeczą, mającym na celu ujawnienie i zabezpieczenie śladów i dowodów oraz ujawnienie ewentualnych źródeł dowodowych. Jednocześnie są one czynnością kryminalistyczną, realizowaną zgodnie z zasadami dotyczącymi środków i metod wypracowanych przez kryminalistykę.

Zastosowanie oględzin

Oględziny, o których mowa w art. 207 § 1 kpk może być stosowany zarówno w postępowaniu przygotowawczym, jak i w postępowaniu sądowym. Jednakże w praktyce przeważająca większość tego typu czynności odbywa się w toku postępowania przygotowawczego. Przepis ten nie ogranicza także kręgu podmiotów uprawnionych do dokonania oględzin. Nie zmienia to faktu, że wyłącznie organy procesowe są uprawnione do ich dokonania (wyrok Sądu Najwyższego z 3 października 2006 r., sygn. IV KK 209/06). Biegły czy specjalista mogą natomiast jedynie w nich uczestniczyć, a nie je prowadzić. Przepisy szczególne mogą wprowadzać obowiązek oględzin z udziałem biegłego (art. 209 § 2 kpk). W toku postępowania przygotowawczego do dokonania oględzin uprawniony jest każdy organ procesowy.

Przesłanką przeprowadzenia oględzin jest „zaistnienie potrzeby”. Należy przez to rozumieć istnienie możliwości dokonania ustaleń i zabezpieczenia śladów mogących mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Oględziny miejsca

Oględziny miejsca zdarzenia obejmują zarówno pomieszczenia, jak i przestrzenie otwarte. Z reguły mają one charakter niepowtarzalny i są wykonywane w ramach czynności niecierpiących zwłoki. Co do zasady oględziny miejsca (z wyjątkiem miejsc o charakterze publicznym i otwartej przestrzeni) powinny być dokonywane zgodnie z regułami dotyczącymi przeszukania pomieszczeń (ujętymi w art. 219 - 224 kpk).

Przeczytaj również:
Przeszukanie – na czym polega oraz kto i kiedy może je przeprowadzić

Oględziny osoby

W zakresie oględzin osoby sytuacja różni się ze względu na podmiot, który ma zostać poddany oględzinom i ze względu na to, jaką rolę przypisuje mu Kodeks postępowania karnego. O ile zarówno oskarżony, jak i osoba podejrzana są zobligowani do poddania się czynności oględzin niepołączonej z naruszeniem integralności ciała, o tyle nie można wywieść wprost takiego obowiązku w stosunku do świadka. Zależy to od tego, czy świadek jest pokrzywdzonym, czy nie. Jeśli nie jest on pokrzywdzonym, ewentualne oględziny mogą być przeprowadzone za jego zgodą  (art. 192 § 4 kpk). Natomiast jeśli świadek jest jednocześnie pokrzywdzonym, wówczas jest on zobowiązany do poddania się tej czynności w sytuacji, gdy karalność przestępstwa zależy od stanu jego zdrowia.

Oględziny osoby obejmują oględziny zarówno ciała, jak i odzieży znajdującej się na osobie, ale jedynie do czasu fizycznego rozłączenia, gdyż wówczas odzież należy poddać rygorom dotyczącym oględzin rzeczy.

Oględziny rzeczy

Oględziny rzeczy dotyczą cech fizycznych danego przedmiotu. Obejmują te przedmioty, które pochodziły z przestępstwa lub służyły do jego popełnienia bądź mogą być nośnikiem śladów pozwalających na dokonanie identyfikacji. Z uwagi na zaistnienie prawdopodobieństwa zniszczenia rzeczy w toku badań (tym bardziej w toku oględzin, gdzie nie będzie możliwe dokonanie już dalszych badań), część tego przedmiotu należy w miarę możności zachować w stanie nie zmienionym, a gdy to nie jest możliwe - stan ten utrwalić w inny sposób (art. 207 § 2 kpk).

Oględziny i badanie ciała

Zgodnie z art. 208 kpk oględzin lub badań ciała, które mogą wywołać uczucie wstydu, powinna dokonać osoba tej samej płci, chyba że łączą się z tym szczególne trudności; inne osoby odmiennej płci mogą być obecne tylko w razie konieczności. Wynika z tego, że jedynie w przypadku oględzin osoby żyjącej ustawodawca wprowadza dodatkowy wymóg, jakim jest konieczność przeprowadzenia oględzin przez osobę tej samej płci. Co istotne, przepis ten ma charakter względnie obligatoryjny. Dopuszcza się bowiem odstępstwo od wskazanej reguły w sytuacji, gdy „łączą się z tym szczególne trudności”. Chodzi tu o takie sytuacje, w których zapewnienie udziału w czynności osoby tej samej płci łączyłoby się ze znaczną zwłoką, która mogłaby prowadzić do utraty lub znacznego zniekształcenia dowodów.

Oględziny zwłok

Jeżeli zachodzi podejrzenie przestępnego spowodowania śmierci, przeprowadza się oględziny i otwarcie zwłok (art. 209 § 1 kpk). Chodzi tu zatem o wszelkiego rodzaju spowodowanie śmierci wynikające z czynu zabronionego pod groźbą kary. Przedmiotem oględzin i sekcji są zwłoki ludzkie. Pierwszą z instytucji opisanych w przytoczonym artykule są oględziny zwłok w miejscu ich ujawnienia. Należy odróżnić ten rodzaj oględzin zwłok od fazy wstępnej sekcji zwłok, gdzie również dokonuje się szczegółowych oględzin zewnętrznych zwłok i ubrania osoby zmarłej. Przesłanką pozwalającą rozróżnić te dwie czynności jest nakaz wykonania oględzin w miejscu ich ujawnienia. Oględzin tych dokonuje prokurator, a w postępowaniu sądowym sąd, z udziałem biegłego lekarza, w miarę możności z zakresu medycyny sądowej.

W wypadkach nie cierpiących zwłoki oględzin dokonuje Policja z obowiązkiem niezwłocznego powiadomienia prokuratora (art. 209 § 2 kpk). Zgodnie z art. 209 § 3 kpk oględziny zwłok przeprowadza się w miejscu ich ujawnienia, bez ich przemieszczania przed przybyciem prokuratora i biegłego, chyba że jest to niezbędne.

Sekcja zwłok

Zgodnie z art. 209 § 4 otwarcia zwłok dokonuje biegły lekarz, w miarę możności z zakresu medycyny sądowej, w obecności prokuratora albo sądu. Czynność ta jest elementem wstępnym do wydania opinii przez biegłego. Do obecności przy oględzinach lub sekcji zwłok w razie potrzeby można wezwać lekarza, który ostatnio udzielał zmarłemu pomocy. Uprawnienie to dotyczy jedynie lekarza, który ostatnio udzielał pomocy lekarskiej zmarłemu. Pozostałych lekarzy, którzy leczyli zmarłego, jeżeli to niezbędne, można natomiast przesłuchać w charakterze świadków (art. 209 § 5 kpk).

Ekshumacja

Zgodnie z art. 210 kpk w celu dokonania oględzin lub otwarcia zwłok prokurator albo sąd może zarządzić wyjęcie zwłok z grobu. Celem wyjęcia zwłok z grobu jest przeprowadzenie ich oględzin lub sekcji. Jak się wydaje, czynność ta jest niezbędna zarówno w sytuacji, gdy pochowanie osoby odbyło się bez uprzedniej sekcji zwłok czy oględzin, jak i wówczas, gdy niezbędne jest powtórzenie tych czynności z uwagi na niepełność, nielogiczność bądź niejasność poprzednio wydawanych w sprawie opinii.

chevron-down
Copy link