Przejęcie długu nie powoduje wygaśnięcia hipoteki

21 sierpnia 2019
/

Hipoteka ustanowiona przez dłużnika na użytkowaniu wieczystym nie wygasa z chwilą przejęcia długu, gdy użytkowanie wieczyste zostało zbyte na rzecz osoby trzeciej (art. 525 k.c.) – tak stwierdził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 28 marca 2019 r. (sygn. III CZP 90/18).

Sąd Okręgowy miał wątpliwości

23 marca Sąd Najwyższy podjął uchwałę, która była następstwem zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Poznaniu. Sąd ten, rozpatrując apelację, powziął wątpliwości interpretacyjne związane z art. 525 kc. Zgodnie z tym przepisem poręczenie lub ograniczone prawo rzeczowe ustanowione przez osobę trzecią na zabezpieczenie wierzytelności wygasa z chwilą przejęcia długu. Wyżej wskazane zabezpieczenia mogą jednak dalej funkcjonować, gdy poręczyciel lub osoba trzecia wyrazi zgodę na dalsze ich trwanie. Na tle wspomnianego przepisu Sąd Okręgowy w Poznaniu sformułował następujące pytanie:

Czy ograniczone prawo rzeczowe (hipoteka) ustanowione przez dłużnika, będącego użytkownikiem wieczystym nieruchomości na zabezpieczenie wierzytelności, wygasa w przypadku gdy dochodzi następnie do przejęcia długu, a w chwili tego przejęcia użytkownikiem wieczystym obciążonej nieruchomości jest już inna osoba, która nie wyraża zgody na dalsze trwania zabezpieczenia (art. 525 kc)?

Przeczytaj również:
Jak długo można nie płacić rachunków?

Hipoteka nie wygasa

Istotą problemu, zdaniem SN, jest odpowiedź na pytanie: czy hipoteka ustanowiona przez dłużnika, w momencie zbycia obciążonego lokalu wraz z późniejszym przejęciem długu przez inną osobę, spowoduje, że hipoteka wygaśnie. Zdaniem SN jasne jest, że gdy hipotekę ustanowiła osoba trzecia, to, zgodnie z przepisami, przejęcie długu będzie wiązało się z wygaśnięciem hipoteki. Osoba trzecia, dokonując zabezpieczenia, kieruje się przy tym najczęściej względami osobistymi. Podmiot ten nie jest jednak zainteresowany sytuacją, w której każdy, bez względu na wszystkie zmiany podmiotowe, mógłby kierować wobec niego roszczenia.

Sąd Najwyższy stwierdził w uzasadnieniu, że następca prawny dłużnika, który ustanowił hipotekę na własnej nieruchomości, wchodzi w sytuację prawną dłużnika. Mając powyższe na uwadze, nie można go uznać za osobę trzecią, która zabezpieczyła cudzy dług własnym prawem.

W ocenie sądu art. 525 kc stanowi wyjątek od ogólnej zasady, że zabezpieczenie rzeczowe jest skuteczne wobec wszystkich. W konsekwencji przepis ten musi być wykładany ściśle. Co więcej, SN w uzasadnieniu podkreśla, że ustanowienie zabezpieczenia stanowi czynność prawną dokonaną w określonym momencie. Za moment ten należy uznać datę dokonania tej czynności – co wynika z hipotezy art. 525 kc. Z kolei rozszczepienie odpowiedzialności osobistej i rzeczowej, w wyniku sprzedaży przedmiotu hipoteki, następuje później aniżeli ustanowienie zabezpieczenia.

Sąd Najwyższy podkreślił również, że przepis art. 525 kc ma w swej istocie chronić wierzyciela. Zabezpieczenia udziela się przecież po to, by wierzytelność dostatecznie chronić. Nie ma więc powodów, aby działać w sprzeczności z tą zasadą i zawsze chronić dłużnika oraz jego ewentualnego następcę.