Strona w postępowaniu karnym skarbowym

Podstawowym celem postępowania karnego skarbowego jest wyrównanie uszczerbku finansowego Skarbu Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub innego uprawnionego podmiotu, spowodowanego czynem zabronionym, a więc przestępstwem lub wykroczeniem skarbowym. Strona w postępowaniu karnym skarbowym – kto nią jest?

Strona w postępowaniu karnym skarbowym

Stroną procesową jest podmiot, który posiada interes prawny w korzystnym dla niego rozstrzygnięciu o przedmiocie procesu. Zgodnie z art. 120 § 1 i 2 ustawy Kodeks karny skarbowy (dalej jako „kks”) w postępowaniu w sprawach o wykroczenia skarbowe stronami są oskarżyciel publiczny, oskarżony oraz interwenient. W postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe natomiast dodatkowo jest nim podmiot pociągnięty do odpowiedzialności posiłkowej.

Strona czynna to ta, która występuje z żądaniem rozstrzygnięcia kwestii odpowiedzialności prawnej zgodnie z jej interesem prawnym. Jest nią oskarżyciel publiczny i interwenient. Stronę bierną z kolei, czyli taką, przeciwko której kierowane jest to żądanie, stanowi oskarżony i podmiot pociągnięty do odpowiedzialności posiłkowej.

W postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe może występować też podmiot zbiorowy. Mowa o nim w ustawie o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary. Podmiot zbiorowy może występować w roli podmiotu pociągniętego do odpowiedzialności posiłkowej. Zgodnie bowiem z art. 53 § 40 kks jest nim m.in. osoba prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, którą organ prowadzący postępowanie w sprawie o przestępstwo skarbowe wezwał do udziału w tym charakterze.

Strona w postępowaniu karnym skarbowym – oskarżyciel publiczny

Oskarżycielem publicznym jest organ państwa, który wnosi i popiera oskarżenie przed sądem albo popiera oskarżenie wniesione przez inny uprawniony podmiot, którym w sprawach o przestępstwa skarbowe lub wykroczenia skarbowe jest prokurator lub finansowy organ postępowania przygotowawczego oraz organy postępowania przygotowawczego określone w art. 133 § 1 kks (naczelnik urzędu celnoskarbowego) i art. 134 § 2 kks (Straż Graniczna, Policja, Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego). Oskarżycielem publicznym może być tylko organ państwa.

Zgodnie z art. 120 § 1 kks, oprócz prokuratora, oskarżycielem publicznym przed sądem jest organ, który wnosi i popiera akt oskarżenia. Organy postępowania przygotowawczego takie jak naczelnik urzędu celnoskarbowego, Straż Graniczna czy Policja mają w sprawach o wykroczenia skarbowe uprawnienia do sporządzania i wnoszenia aktu oskarżenia oraz do popierania go przed sądem. Mają także prawo do występowania w toku całego postępowania, nie wyłączając czynności po uprawomocnieniu się orzeczenia. Natomiast oskarżycielem publicznym w postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe przed wojskowym sądem garnizonowym lub w sprawach o przestępstwa skarbowe przed wojskowym sądem okręgowym jest wyłącznie prokurator do spraw wojskowych. 

W roli oskarżyciela publicznego występować mogą także niektóre organy finansowe (art. 155 § 1, 2 i 4 kks).

Uprawnienia oskarżyciela publicznego

Każdy z oskarżycieli publicznych może cofnąć oskarżenie. Powoduje to umorzenie postępowania z powodu braku skargi uprawnionego oskarżyciela. Co więcej, każdy z oskarżycieli publicznych ma również prawo do wystąpienia ze środkiem odwoławczym. Nawet w kierunku wzajemnie przeciwnym do środka odwoławczego drugiego oskarżyciela, czyli zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść oskarżonego. Oprócz czynności popierających akt oskarżenia, oskarżyciel publiczny może dokonywać także czynności korzystnych dla oskarżonego. Jeżeli przemawiają za tym okoliczności danej sprawy.

Strona w postępowaniu karnym skarbowym – oskarżony, podejrzany

Kim jest oskarżony? W szerokim rozumieniu jest to osoba, przeciwko której, w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe, wniesiono akt oskarżenia do sądu lub złożono wniosek o skazanie bez przeprowadzenia rozprawy (art. 335 § 1 Kodeksu postępowania karnego, dalej jako „kpk”) lub wniosek o warunkowe umorzenie postępowania karnego skarbowego (art. 71 § 2 kpk w zw. z art. 113 § 1 kks). Natomiast podejrzanym w postępowaniu karnym skarbowym jest osoba, co do której wydano w tym postępowaniu postanowienie o przedstawieniu zarzutów albo której, bez wydawania takiego postanowienia, postawiono zarzut w związku z przystąpieniem do jej przesłuchania w charakterze podejrzanego (art. 71 § 1 kpk w zw. z art. 113 § 1 kks).

Strona w postępowaniu karnym skarbowym – podmiot pociągnięty do odpowiedzialności posiłkowej

Zgodnie z art. 53 § 40 kks podmiotem pociągniętym do odpowiedzialności posiłkowej jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, którą organ prowadzący postępowanie wezwał do udziału w tym charakterze. Podmiot pociągnięty do odpowiedzialności posiłkowej stanowi szczególną stronę bierną występującą wyłącznie w postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe. Wezwanie przez organ prowadzący postępowanie o przestępstwo skarbowe wymienionych podmiotów do udziału w procesie w charakterze podmiotu pociągniętego do odpowiedzialności posiłkowej decyduje o uzyskaniu przez osobę fizyczną, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej statusu strony procesowej. Do czasu rozstrzygnięcia w przedmiocie odpowiedzialności posiłkowej przez sąd na podstawie art. 24 § 1 i 2 kks wskazane podmioty określane są mianem „pociągniętego do odpowiedzialności posiłkowej”. Natomiast z chwilą wydania decyzji o nałożeniu na te podmioty odpowiedzialności posiłkowej określa się je mianem „odpowiedzialny posiłkowo”. 

Strona w postępowaniu karnym skarbowym – interwenient

Zgodnie z art. 53 § 41 kks interwenientem jest podmiot, który nie będąc podejrzanym lub oskarżonym w postępowaniu w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe, zgłosił w tym postępowaniu roszczenie do przedmiotów podlegających przepadkowi. Interwenient jest szczególną stroną czynną. Występuje w postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe z roszczeniem co do przedmiotów podlegających przepadkowi. Interwenient, podobnie jak podmiot pociągnięty do odpowiedzialności posiłkowej, nie stanowi koniecznego uczestnika postępowania karnego skarbowego. W odróżnieniu od oskarżyciela publicznego i oskarżonego. Interes prywatny interwenienta do udziału w postępowaniu polega na dążeniu do zapobieżenia orzeczeniu przepadku przedmiotów, którego skutkiem byłaby utrata prawa własności do tych przedmiotów. Z tego względu interwenient w zasadzie nie podejmuje czynności procesowych, które byłyby skierowane bezpośrednio przeciwko oskarżonemu lub podmiotowi pociągniętemu do odpowiedzialności posiłkowej.

Przeczytaj również:
Kim jest interwenient w sprawie karnej skarbowej?