Udział wojska w zarządzaniu kryzysowym – kiedy jest możliwy?

6 kwietnia 2020
hello world!

Siły zbrojne, które są zasadniczym instrumentem polityki państwa, od stuleci spełniały istotne funkcje w zakresie bezpieczeństwa. Obecnie klasyczna rola wojska sprowadza się do obrony przed agresją zbrojną. Coraz częściej jednak siły te wykorzystywane są jako wsparcie społeczeństwa i władz w sytuacjach o charakterze kryzysowym. Powodzie, katastrofy przemysłowe, masowe naruszenia bezpieczeństwa publicznego czy zagrożenia terrorystyczne – to tylko przykłady sytuacji, w których wyposażenie, charakter i organizacja sił zbrojnych mogą okazać się niezbędne. Kiedy możliwy jest udział wojska w zarządzaniu kryzysowym?

Zarządzanie kryzysowe

Zarządzanie kryzysowe to działalność organów administracji publicznej będąca elementem kierowania bezpieczeństwem narodowym. Polega ono na zapobieganiu sytuacjom kryzysowym, przygotowaniu do przejmowania nad nimi kontroli w drodze zaplanowanych działań, reagowaniu w przypadku wystąpienia sytuacji kryzysowych, usuwaniu ich skutków oraz odtwarzaniu zasobów i infrastruktury krytycznej.

Pod pojęciem sytuacji kryzysowej rozumie się stan wpływający negatywnie na poziom bezpieczeństwa ludzi, mienia lub środowiska. Taki, który wywołuje znaczne ograniczenia w działaniu organów ze względu na nieadekwatność posiadanych sił i środków.

Natomiast infrastruktura krytyczna to systemy i usługi kluczowe dla bezpieczeństwa państwa i jego obywateli. Służą one także zapewnieniu sprawnego funkcjonowania organów administracji publicznej. Systemy te to przykładowo systemy zaopatrzenia w energię i paliwa, łączności i sieci teleinformatycznych, systemy finansowe, zaopatrzenie w żywność i wodę, systemy ochrony zdrowia, transportowe i komunikacyjne, ratownicze oraz zapewniające ciągłość działania administracji publicznej.

Zasadniczą cechą zarządzania kryzysowego jest to, że proces zarządzania realizowany jest w specyficznych okolicznościach. Często są to warunki stresu i ryzyka.

Użycie Sił Zbrojnych RP

Siły Zbrojne Rzeczypospolitej Polskiej stanowią istotny element systemu bezpieczeństwa narodowego. Ich użycie traktuje się jednak jako środek ostateczny. Możliwości i ograniczenia użycia wojska w zarządzaniu kryzysowym determinują obowiązujące przepisy prawa oraz potrzeby wynikające z zaistniałej sytuacji kryzysowej. Podstawowym aktem prawnym regulującym zakres zadań i kompetencje użycia oddziałów i pododdziałów Sił Zbrojnych RP w sytuacjach kryzysowych jest ustawa o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej. W ustawie tej podkreśla się, iż do użycia Sił Zbrojnych RP może dojść w przypadku zwalczania klęsk żywiołowych oraz ich skutków. Oprócz tego mogą one zostać użyte w działaniach o charakterze antyterrorystycznym, ochrony mienia czy akcjach poszukiwawczych. Ich wykorzystanie staje się zasadne w przypadku ratowania lub ochrony zdrowia i życia ludzkiego. W ustawie wprost zaznacza się, iż siły zbrojne mogą uczestniczyć w realizacji zadań z zakresu zarządzania kryzysowego.

Udział wojska w zarządzaniu kryzysowym - wstawa o zarządzaniu kryzysowym

Zapisy ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej uszczegółowiono w ustawie o zarządzaniu kryzysowym. Ten akt prawny uznaje się za najważniejszy w bezpośrednim do omawianej problematyki ujęciu. W ustawie określono sposób, warunki oraz procedurę aktywacji Sił Zbrojnych RP do udziału w sytuacji kryzysowej, w sytuacji, gdy użycie innych sił i środków jest niemożliwe, lub niewystarczające. W myśl zapisów ustawy Minister Obrrony Narodowej, na wniosek wojewody, może przekazać do jego dyspozycji siły i środki pozostające w dyspozycji resortu, wraz ze skierowaniem ich do wykonywania określonych zadań z zakresu zarządzania kryzysowego.

Konstytucyjne stany nadzwyczajne

Wykorzystanie potencjału sił zbrojnych jest możliwe również w sytuacji wprowadzenia jednego ze stanów nadzwyczajnych przewidzianych w Konstytucji RP.  Do takowych zalicza się:

  1. stan wojenny (art. 229 Konstytucji);
  2. stan wyjątkowy (art. 230 Konstytucji);
  3. stan klęski żywiołowej (art. 232 Konstytucji).

Stan wyjątkowy wprowadza Prezydent RP, na wniosek prezesa Rady Ministrów. Decyzja o użyciu oddziałów i pododdziałów Sił Zbrojnych RP w tym przypadku ma na celu przywrócenie normalnego funkcjonowania państwa w przypadku naruszenia porządku ustrojowego, konstytucyjnego oraz bezpieczeństwa i porządku publicznego. Wprowadzenie stanu wyjątkowego wiąże się z zaistnieniem sytuacji kryzysowej spowodowanej zagrożeniem terrorystycznym.

Natomiast stan klęski żywiołowej wiąże się z wystąpieniem klęski żywiołowej. Rozumie się ją tutaj jako katastrofa naturalna lub awaria techniczna. Ich skutki zagrażają natomiast życiu lub zdrowiu dużej liczby osób, mieniu w wielkich rozmiarach albo środowisku na znacznych obszarach. Pomoc i ochrona mogą być natomiast skutecznie podjęte tylko przy zastosowaniu nadzwyczajnych środków. We współdziałaniu różnych organów i instytucji oraz specjalistycznych służb i formacji działających pod jednolitym kierownictwem.

Przeczytaj również:
Stany nadzwyczajne – wojenny, wyjątkowy i klęski żywiołowej

Pomoc wojska?

W tym przypadku któregoś ze stanów nadzwyczajnych może okazać się konieczne sięgnięcie po pomoc wojska. Na wniosek właściwego terytorialnie wojewody, Minister Obrony Narodowej może przekazać pododdziały lub oddziały wojska, wraz ze skierowaniem ich do wykonywania zadań związanych z zapobieganiem skutkom klęski żywiołowej lub do usuwania jej skutków. Dla wojska przewidziano również rolę podmiotu wspierającego inne instytucje systemu zarządzania kryzysowego w sytuacjach, gdy podmiot wiodący nie jest w stanie samodzielnie przeciwdziałać zagrożeniu. Przykładem tego typu rozwiązania są chociażby zapisy ustawy o policji. W ustawie przewidziano uproszczenie zasad użycia Sił Zbrojnych RP. Jest to możliwe poprzez obniżenie szczebla decyzyjnego niezbędnego do podjęcia decyzji o udzieleniu wsparcia policji. Pomoc w tym przypadku może być udzielona jedynie w sytuacji wystąpienia poważnego zagrożenia bezpieczeństwa i porządku publicznego, bądź dokonania przestępstwa o charakterze terrorystycznym.

Więcej o udziale Sił Zbrojnych RP w zarządzaniu kryzysowym.

 

chevron-down
Copy link