Upadłość a nabycie spadku

14 grudnia 2020
hello world!

Nabycie spadku po dniu ogłoszenia upadłości powoduje, że spadek ten automatycznie znajdzie się w masie upadłości. Nie ma w takim przypadku konieczności składania oświadczenia o przyjęciu spadku, a spadek uważa się za przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza. Podobnie wygląda sytuacja, gdy otwarcie spadku nastąpiło przed ogłoszeniem upadłości, a do chwili jej ogłoszenia nie upłynął jeszcze termin do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku i powołany spadkobierca takiego oświadczenia nie złożył. 

Powołanie upadłego do spadku po dniu ogłoszenia upadłości

Zgodnie z art. 119 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1228 z późn. zm., dalej również jako „prawo upadłościowe”) jeżeli do spadku otwartego po dniu ogłoszenia upadłości powołany zostaje upadły, spadek wchodzi do masy upadłości. Syndyk nie składa oświadczenia o przyjęciu spadku, a spadek uważa się za przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza. Oznacza to, że po ogłoszeniu upadłości przyjęcie spadku z mocy prawa następuje, gdy otwarcie spadku (śmierć spadkodawcy) nastąpiło po ogłoszeniu upadłości spadkobiercy. Spadek taki co do zasady wchodzi do masy upadłości.

Wyjątek przewidziany jest w art. 121 ust. 2 Prawa upadłościowego (o czym dalej), który stanowi, że jeżeli wejście spadku do masy upadłości byłoby niekorzystne dla postępowania upadłościowego lub gdy składniki majątkowe wchodzące w skład spadku są trudno zbywalne, spadek podlega wyłączeniu. Upadły ani syndyk nie składają oświadczenia o przyjęciu bądź odrzuceniu spadku. Spadek stanowi masę upadłości z mocy prawa i uważa się za przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza. Artykuł 119 ust. 1 Prawa upadłościowego jako przepis szczególny wyklucza stosowanie przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1740, dalej również jako „k.c.”) o przyjęciu i odrzuceniu spadku (art. 1012 i n. k.c.). Syndyk nie ma natomiast możliwości odrzucenia spadku nawet w sytuacji, gdy długi spadkowe przewyższają aktywa spadkowe i wejście spadku do masy upadłości jest niekorzystne dla wierzycieli.

Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza

Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza oznacza, że masa upadłości (spadkobierca) odpowiada za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku (art. 1031 § 2 k.c.). Sporządzenie spisu inwentarza następuje na podstawie postanowienia sądu wydanego zgodnie z art. 637 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1575 z późn. zm., dalej również jako „k.p.c.”).

Uprawnionym do złożenia wniosku o spis inwentarza jest syndyk masy upadłości. Syndyk powinien złożyć wniosek o ustalenie spisu inwentarza niezwłocznie po przyjęciu spadku do masy upadłości. By można było określić zakres odpowiedzialności masy upadłości za długi spadkowe. Często zdarzają się jednak sytuacje, w których pojawia się wielu spadkobierców. Jeżeli upadły jest jednym ze spadkobierców, to do masy upadłości wchodzi określony ułamkiem udział upadłego w spadku jako całości oraz udział w poszczególnych przedmiotach należących do spadku. Zgodnie z art. 144 Prawa upadłościowego uczestnikiem postępowania o stwierdzenie oraz dział spadku jest syndyk masy upadłości.

Przeczytaj również: Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza – czy zawsze najlepsze?

Upadłość a nabycie spadku – powołanie upadłego do spadku przed dniem ogłoszenia upadłości

Natomiast jeżeli otwarcie spadku nastąpiło przed ogłoszeniem upadłości, a do chwili jej ogłoszenia nie upłynął jeszcze termin do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku i powołany spadkobierca oświadczenia takiego nie złożył, przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio (art. 119 ust. 2 Prawa upadłościowego).

Innymi słowy, w razie otwarcia spadku przed ogłoszeniem upadłości spadkobiercy i w sytuacji, gdy spadkobierca przed datą upadłości złożył oświadczenie o przyjęciu spadku albo nie złożył żadnego oświadczenia, lecz upłynął już 6-miesięczny termin do jego złożenia, spadek, będąc częścią majątku upadłego, wchodzi w skład masy. Będzie tak również wtedy, gdy majątek upadłego został obciążony znacznymi długami. Ustawowy termin do złożenia oświadczenia o przyjęciu bądź odrzuceniu spadku wynosi 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o powołaniu do spadku. Spadek nie stanowi natomiast masy upadłości, jeżeli w przedstawionym wyżej przypadku spadkobierca złożył oświadczenie o odrzuceniu spadku.

Jeżeli zaś termin do złożenia oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku otwartego przed datą upadłości w dniu upadłości jeszcze nie upłynął, a spadkobierca nie złożył jeszcze żadnego oświadczenia w tej kwestii, to spadek wchodzi do masy upadłości.

Oświadczenie upadłego złożone w terminie 6 miesięcy od dowiedzenia się o powołaniu do spadku, ale już po ogłoszeniu upadłości, co do przyjęcia lub odrzucenia spadku nie wywołuje żadnych skutków prawnych dla masy upadłości.

Jeżeli upadły został uwzględniony w zapisie testamentowym, przedmiot zapisany wchodzi do masy upadłości z mocy prawa. Odpowiednie stosowanie art. 119 ust. 1 i 2 Prawa upadłościowego w razie ustanowienia zapisów testamentowych powoduje, że w przypadku gdy przed ogłoszeniem upadłości zapisobiorca nie złożył oświadczenia o odrzuceniu zapisu, a termin do jego złożenia jeszcze nie upłynął, to od chwili ogłoszenia upadłości zapisobiorca nie może już odrzucić zapisu. Po ogłoszeniu upadłości nie może również odrzucić zapisu syndyk. Wierzytelność o wykonanie zapisu wchodzi do masy upadłości zapisobiercy. Podobnie w sytuacji, gdy śmierć zapisodawcy nastąpiła po ogłoszeniu upadłości zapisobiorcy, ani upadły, ani syndyk nie mogą odrzucić zapisu.

Nieważność umowy sprzedaży spadku lub udziału spadkowego oraz rozporządzenia udziałem w przedmiocie należącym do spadku

Zgodnie z art. 1036 k.c. co do zasady spadkobiercy przysługuje prawo (za zgodą pozostałych spadkobierców) rozporządzania udziałem w przedmiocie należącym do spadku. W braku zgody któregokolwiek z pozostałych spadkobierców rozporządzenie jest bezskuteczne o tyle, o ile naruszałoby uprawnienia przysługujące temu spadkobiercy na podstawie przepisów o dziale spadku. Uprawnienie do zbycia spadku w całości lub części przez spadkobiercę wynika z art. 1051 k.c. (zgodnie z którym spadkobierca, który spadek przyjął, może spadek ten zbyć w całości lub w części; to samo dotyczy zbycia udziału spadkowego).

Inaczej sytuacja wygląda w przypadku ogłoszenia upadłości. Zgodnie bowiem z art. 120 Prawa upadłościowego umowa zbycia całości lub części spadku albo całości lub części udziału spadkowego zawarta przez upadłego po ogłoszeniu upadłości jest nieważna. Nieważna jest też dokonana przez niego czynność rozporządzająca udziałem w przedmiocie należącym do spadku. To samo dotyczy jego zgody na rozporządzenie udziałem w przedmiocie należącym do spadku przez innego spadkobiercę. Oznacza to, że dokonanie przez spadkobiercę rozporządzeń opisanych w tym przepisie obwarowane jest sankcją nieważności. Z datą ogłoszenia upadłości dłużnik traci bowiem zarząd swoim majątkiem.

chevron-down
Copy link