Utwór jako przedmiot prawa autorskiego

27 sierpnia 2018
/

Przedmiotem prawa autorskiego jest przejaw ludzkiej działalności twórczej. Zakwalifikowanie takiego przejawu działalności do kategorii utworów jest podstawową przesłanką jego ochrony, jaka zachodzi na gruncie prawa autorskiego.

Zgodnie z przepisem art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 roku (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 1191) o prawie autorskim i prawach pokrewnych, utworem jest: każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia”. W jakich zatem sytuacjach w praktyce mamy do czynienia z utworem?

Utwór - czyli co?

Przede wszystkim należałoby zaznaczyć, że utwór jest dobrem niematerialnym. Właśnie taka koncepcja jest podstawą twierdzenia, że byt prawny utworu nie może być uzależniony od nośnika, na którym utwór został utrwalony i który umożliwia jego percepcję. Zatem ochrona prawa autorskiego, jaką zostaje objęty utwór nie może być uzależniona od jego nośnika.

Powstanie ochrony prawnoautorskiej utworu jest uzewnętrznieniem potrzeby ochrony przejawu ludzkiego działania twórczego. Przesłanką konieczną ochrony utworu jest podjęcie działalności twórczej. Sam proces działalności twórczej nie jest jednak objęty ochroną prawa autorskiego. W przypadku naruszenia dobra osobistego, jakim jest proces twórczy, istnieje jednak możliwość dochodzenia swych roszczeń na gruncie prawa cywilnego.

Utwór - cechy

Nie sposób jest zakwalifikować do kategorii utworów jedynie pomysłu czy idei, które nie zostały w jakiejś postaci utrwalone. Do powstania ochrony prawnej utworu, konieczne jest zatem utrwalenie go na nośniku fizycznym, na przykład w formie pisemnej lub w formie nagrania.

Kolejną cechą utworu jest niewątpliwie indywidualny charakter działalności twórczej. Zgodnie z przyjętą w orzecznictwie i doktrynie tezą: indywidualny charakter działalności twórczej nie oznacza nowości utworu, a jedynie – lub aż – nadanie mu nowej postaci. Indywidualność wskazuje na pochodzenie od określonego twórcy, mimo iż same treści mogą być znane – jak wskazuje prof. UŚ dr hab. K. Grzybczyk w Ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych (red. prof. UŚ dr hab. P. Ślęzak, 2017 rok, CH Beck).

Forma utworu chroniona

Prawo autorskie obejmuje ochroną formę utworu, a nie jego treść. W związku z tym, do treści utworu nie stosuje się doktrynalnego wymogu oryginalności, a zatem przedmiotem prawa autorskiego mogą być również opracowania już istniejących utworów, jednak z zastrzeżeniem normy wyrażonej w treści przepisu art. 2 Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

Katalog utworów

Przepis art. 1 ust. 2 Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych zawiera otwarty przykładowy katalog utworów. Należą do niego m.in. utwory: plastyczne, fotograficzne, lutnicze, wzornictwa przemysłowego, architektoniczne, architektoniczno-urbanistyczne i urbanistyczne, muzyczne i słowno-muzyczne, sceniczne, sceniczno-muzyczne, choreograficzne i pantomimiczne, audiowizualne oraz wyrażone słowem, symbolami matematycznymi, znakami graficznymi.