Wstrzymanie wykonania kary pozbawienia wolności – kiedy i komu przysługuje?

24 stycznia 2020
hello world!

Sąd Najwyższy stwierdził, że wstrzymanie wykonania wyroku może nastąpić jedynie wyjątkowo, gdy ujawnią się okoliczności świadczące o tym, że bezzwłoczne podjęcie czynności wykonawczych pociągnie za sobą nieodwracalne i niepowetowane skutki dla skazanego (postanowienia Sądu Najwyższego z 26 września 2012 r., sygn. V KK 218/12, i z 17 października 2013 r., sygn. V KK 271/13). Kiedy zatem i komu przysługuje wstrzymanie wykonania orzeczonej kary pozbawienia wolności?

Odroczenie wykonania kary

Z instytucją odroczenia wykonania kary mamy do czynienia wyłącznie wtedy, gdy skazany nie rozpoczął jeszcze jej wykonywania, a więc przed jego przyjęciem do zakładu karnego. Decyzje w tym przedmiocie podejmuje sąd orzekający w pierwszej instancji. Zgodnie bowiem z zasadą wyrażoną w art. 3 § 1 kkw, sąd, który wydał orzeczenie w pierwszej instancji, jest właściwy również w postępowaniu dotyczącym wykonania tego orzeczenia, chyba że ustawa stanowi inaczej.

Wyłącznie ten sąd kieruje orzeczenie do wykonania i sprawuje nadzór nad faktycznym jego wykonaniem. Orzeka także w postępowaniach incydentalnych dotyczących wykonania orzeczeń (postanowienie Sądu Najwyższego z 15 lutego 2008 r., sygn. WZ 2/08).

Jeśli skazany domaga się odroczenia wykonania kary, będąc jeszcze na wolności, a następnie – jeszcze przed wydaniem rozstrzygnięcia w przedmiocie jego żądania – zostanie przyjęty do zakładu karnego, to rozpoznanie jego wniosku o odroczenie wykonania kary pozbawienia wolności staje się bezprzedmiotowe (postanowienie Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 21 stycznia 2009 r., sygn. II AKzw 1114/08). Taki wniosek o odroczenie powinien być potraktowany jako wniosek o udzielenie przerwy w odbywaniu kary pozbawienia wolności. Tak postanowił Sąd Apelacyjny w Lublinie, 26 października 2011 r., sygn. II AKzw 1029/11.

Przeczytaj również:
Rodzaje i typy zakładów karnych

Obligatoryjne odroczenie wykonania kary

Zgodnie z art. 150 § 1 ustawy Kodeks karny wykonawczy (dalej jako „kkw”), wykonanie kary pozbawienia wolności w wypadku choroby psychicznej lub innej ciężkiej choroby uniemożliwiającej wykonywanie tej kary sąd odracza do czasu ustania przeszkody. Jaki zatem stan skazanego można byłoby uznać za ciężką chorobę? Będzie to taki stan, w którym umieszczenie go w zakładzie karnym może zagrażać życiu lub spowodować dla jego zdrowia poważne niebezpieczeństwo (art. 150 § 2 kkw). Przepis ten określa przesłanki obligatoryjnego odroczenia kary pozbawienia wolności.

Natomiast jeżeli choroba – nawet w sytuacji, gdy jest długotrwała lub przewlekła – może być leczona w warunkach szpitala więziennego, to nie ma podstaw do odroczenia wykonania kary.

Czas odroczenia, czyli na jak długo?

Kodeks karny wykonawczy nie zawiera uregulowania dotyczącego granic czasowych odroczenia wykonania kary. Wskazuje on jedynie, że okres odroczenia trwa do „czasu ustania przeszkody".  Zwrot „do czasu ustania przeszkody” należy rozumieć jako taki postęp w leczeniu, który otworzy skazanemu możliwość właściwego pojmowania istoty i celu kary. Z kolei administracji penitencjarnej przyzna prawo oraz faktyczną możliwość wszechstronnego oddziaływania wychowawczego na skazanego oraz współdziałania z nim w kształtowaniu społecznie pożądanych postaw (G. Wiciński, glosa do postanowienia SA w Katowicach z 9.06.1999 r., sygn. II AKzw 304/99).

Jednak w przypadku, gdy choroba będzie trwać przez długi okres, pozwalający na stwierdzenie, że ma ona charakter przewlekły i stanowi w konsekwencji długotrwałą przeszkodę uniemożliwiającą wykonanie orzeczonej kary, sąd zawiesi to postępowanie w całości lub w części na czas trwania przeszkody (art. 15 § 2 kkw). Takie stanowisko wyrażano również w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. uchwała Sądu Najwyższego (7) z 28 stycznia 1971 r., sygn. VI KZP 71/70; uchwała Sądu Najwyższego z 14 lipca 1977 r., sygn. VII KZP 24/77).

Chodzi o stan zdrowia skazanego, który jest na tyle poważny, że wywoła osłabienie ogólnej aktywności życiowej, związany z chorobą wątpliwie rokującą na przyszłość i trudną do leczenia w penitencjarnej jednostce służby zdrowia (G. Wiciński, Postępowania incydentalne związane z wykonaniem kary pozbawienia wolności w programie probacji, Łódź 2012, s. 235–238).

Czy wniosek o odroczenie wstrzymuje wykonanie kary?

Należy jednak pamiętać, że wniosek o odroczenie nie wstrzymuje wykonania kary; gdy skazany (lub jego obrońca) złoży wniosek o odroczenie kary, będąc jeszcze na wolności, a przed rozpoznaniem tego wniosku zostanie przyjęty do zakładu karnego, to wówczas wniosek ten należy przekazać właściwemu sądowi penitencjarnemu jako wniosek o udzielenie przerwy w wykonaniu kary. Tak więc ustawodawca jednoznacznie przesądził o tym, że sąd penitencjarny nigdy nie wydaje postanowienia w przedmiocie odroczenia wykonania kary (postanowienie Sądu Najwyższego z 15 lutego 2008 r., sygn. WZ 2/08).

Co więcej, fakt zaskarżenia prawomocnego wyroku również nie stanowi przesłanki odroczenia wykonania kary pozbawienia wolności. Oznacza to, że sąd pierwszej instancji, orzekający na podstawie art. 150 i 151 kkw, nie jest uprawniony do odroczenia wykonania kary z powodu związanego wyłącznie z zamierzonym czy faktycznym wniesieniem kasacji (postanowienie Sądu Najwyższego z 4 lutego 1999 r., sygn. II KKN 526/98).

Fakultatywne odroczenie wykonania kary

Artykuł 151 kkw wskazuje natomiast na fakultatywne przesłanki odroczenia wykonania kary, którego celem jest osłabienie zbyt ciężkich skutków dla skazanego lub jego rodziny. Paragraf 1 tego przepisu wskazuje, że odroczenie może nastąpić w wypadkach szczególnie uzasadnionych z przyczyn leżących po stronie skazanego. Sąd może odroczyć wykonanie kary pozbawienia wolności na okres do roku. Będzie tak wtedy, gdy natychmiastowe wykonanie kary pociągnęłoby dla skazanego lub jego rodziny zbyt ciężkie skutki. Zwrot „zbyt ciężkie skutki” ma charakter ocenny.  Oznacza to, że o możliwości uznania danej okoliczności za uzasadniającą udzielenie odroczenia decydować będzie wnikliwa analiza sądu na tle konkretnego przypadku.

O odroczenie wykonania kary może również ubiegać się kobieta ciężarna oraz osoba skazana samotnie sprawująca opiekę nad dzieckiem. W takiej jednak sytuacji nie obowiązuje ograniczenie czasowe odroczenia wykonania kary na rok. Nie jest też konieczne wykazywanie, że natychmiastowe wykonanie kary pociągnęłoby dla osoby skazanej zbyt ciężkie skutki. W takich przypadkach sąd może odroczyć wykonanie kary na okres do 3 lat po urodzeniu dziecka.

Przeczytaj również:
Jak wyglądają zakłady karne dla kobiet?

Fakultatywne odroczenie wykonywania kary pozbawienia wolności może mieć miejsce także wtedy, gdy liczba osadzonych w zakładach karnych lub aresztach śledczych przekraczaja w skali kraju ogólną pojemność tych zakładów – odroczenie możliwe w wymiarze do roku (art. 151 § 2 kkw).

Co istotne, odroczenia nie udziela się skazanym, którzy dopuścili się przestępstwa z zastosowaniem przemocy lub groźby jej użycia. Nie udziela się go także skazanym recydywistom lub skazanym, którzy uczynili z przestępstwa stałe źródło dochodu, działali w grupie lub związku przestępczym lub popełnili przestępstwo o charakterze terrorystycznym. Ponadto odroczenia nie udziela się także skazanym za przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajności popełnione w związku z zaburzeniami preferencji seksualnych (art. 151 § 2 kkw).

Możliwe odroczenie kilkukrotne

Zgodnie z art. 151 § 3 kkw, odroczenie może być udzielone kilkakrotnie. Łączny okres odroczenia nie może jednak przekroczyć 1 roku lub 3 lat – po urodzeniu dziecka. Jednocześnie kodeks nie określa minimalnego okresu, na jaki zostaje odroczone wykonanie kary pozbawienia wolności. Wykładnia językowa pozwala na stwierdzenie, że chodzi tu tylko o jedno odroczenie. W przepisie art. 151 § 3 kkw, określając łączny okres odroczenia, użyto bowiem liczby pojedynczej, a nie mnogiej (odroczeń). Oznacza to, że jest to odroczenie podejmowane „na raty” (uchwała Sądu Najwyższego (7) z 25 lutego 2009 r., sygn. I KZP 32/08; postanowienie Sądu Najwyższego z 18 grudnia 2013 r., sygn. I KZP 23/13).

Okres odroczenia biegnie od dnia wydania pierwszego postanowienia w tym przedmiocie. Co więcej, odraczając wykonanie kary pozbawienia wolności, sąd może zobowiązać skazanego do podjęcia starań o znalezienie pracy zarobkowej, zgłaszania się do wskazanej jednostki Policji w określonych odstępach czasu lub poddania się odpowiedniemu leczeniu lub rehabilitacji, oddziaływaniom terapeutycznym lub uczestnictwu w programach korekcyjno-edukacyjnych (art. 151 § 4 kkw).

chevron-down
Copy link