Po żabocie go poznasz – kolory w świecie prawniczym

Toga jest oficjalnym strojem prawie wszystkich zawodowych grup prawniczych w Polsce. Przedstawiciele zawodów prawniczych ubierają je jedynie podczas rozpraw sądowych. Cechą wspólną każdej togi jest fałdzista, czarna suknia, natomiast elementem charakterystycznym, odróżniającym od siebie poszczególne grupy zawodowe – kolorowy żabot.

Historia togi adwokackiej w Polsce

Historia polskiej togi nie jest zbyt długa, gdyż sięga początków XX wieku. Początkowo nosili ją jedynie adwokaci z Galicji, co było obiektem burzliwych dyskusji. Kwestia noszenia togi była między innymi jednym z głównych tematów obrad walnego zgromadzenia Izby Samborskiej w 1905 roku. Ostatecznie obowiązek noszenia togi przez adwokatów galicyjskich pozostawiono w ich uznaniu i nie został upowszechniony na innych terytoriach.

Toga jest obecnie, natomiast pierwszym ogólnopolskim symbolem adwokatury stała się odznaka. 1 kwietnia 1924 roku została wprowadzona jako urzędowy element stroju we wszystkich izbach adwokackich działających pod rządami Statutu Tymczasowego. Składała się ona z fioletowej wstęgi, na której umieszczono na zielonej rozecie otoczonej złotym wieńcem laurowym symbol orła białego. Pod symbolem orła widniał napis: Prawo, Ojczyzna, Honor. Przepisy szczegółowo określały sposób i okoliczności noszenia odznaki. Była oficjalnym symbolem adwokata podczas rozpraw sądowych, a ponadto obowiązkiem adwokata było przypinanie odznaki podczas oficjalnych audiencji u prezydenta, marszałka sejmu i senatu oraz ministrów. Trochę inaczej jest w przypadku Togi.

W 1929 roku toga zastąpiła odznakę, w związku z wejściem w życie regulacji wprowadzającej urzędowy strój dla adwokatów i prokuratorów. Obowiązek używania togi dotyczył jedynie reprezentowania klienta przed Sądem Najwyższym, sądami apelacyjnymi i okręgowymi. Wprowadzono również biret – nakrycie głowy zakładane jedynie podczas wygłaszania mowy obrończej. Noszenie togi było jednakże jedynie przywilejem, nie obowiązkiem. W 1930 roku wprowadzono obowiązek używania togi w wystąpieniach przed warszawskim sądem apelacyjnym. W pozostałych izbach adwokackich togę utrzymano jako uprawnienie.

W 1932 roku weszła w życie ustawa o adwokaturze, wprowadzająca dla całego kraju jednolite przepisy dotyczące togi i biretu. Szczegółowo określała ich wygląd (łącznie z długością togi, ilością zakładek, szerokością stebnówki, którą obszyta była toga).

W 1956 roku Ministerstwo Sprawiedliwości nakazało adwokatom używania togi z żabotem i wypustką w kolorze ciemnozielonym.

Sędzia w dostojnym fiolecie

Toga sędziowska ozdobiona jest żabotem w kolorze fioletowym. Ponadto, gdy skład sędziowski jest więcej niż jednoosobowy, jedynie sędzia przewodniczący (czyli ten siedzący pośrodku) nosi na szyi łańcuch z symbolem orła białego. W odróżnieniu od sędziów niższych sądów, sędziowie Sądu Najwyższego noszą oprócz togi biret. Togi z fioletowymi żabotami noszą również ławnicy, niebędący zawodowymi sędziami, ale których udział w niektórych sprawach jest obowiązkowy.

Barwy narodowe w Trybunale

Sędziowie Trybunału Konstytucyjnego, jako ci najważniejsi w kraju, stojący na straży Konstytucji, noszą żaboty w barwach narodowych: biało-czerwone. Ponadto, tak jak sędziowie Sądu Najwyższego, sędziowie Trybunału noszą birety. Sędzia przewodniczący ma na szyi łańcuch z orłem.

Oskarżycielska czerwień

Kolor czerwony jednoznacznie kojarzy się z agresją, dynamiką, działaniem. Prawdopodobnie właśnie dlatego wybrany został jako kolor żabotów prokuratorów. W końcu w Polsce obowiązuje zasada domniemania niewinności, więc to po stronie prokuratora leży udowodnienie winy. A żeby udowodnić winę nierzadko musi się mocno napracować. Oskarżyciel powinien być więc aktywny, dynamiczny, przekonany do swoich racji, szybki w działaniu. Co prawda kolor czerwony kojarzy się również z miłością i namiętnością, ale nie wydaje mi się, żeby w kolorze żabotu prokuratorskiego upatrywać tego znaczenia 😉

Zielony to kolor nadziei

Kolor zielony żabotu lub togi od samego początku przypisany był do adwokatury. Adwokat – pierwotnie będący przede wszystkim obrońcą w postępowaniach karnych – ma dać oskarżonemu nadzieję na sprawiedliwy proces i na uwolnienie go od stawianych zarzutów. Dodatkowo zielona barwa uspokaja skołatane nerwy w oczekiwaniu na ogłoszenie wyroku, jest symbolem prestiżu i doświadczenia.

Niebieski dla radców

Radcy prawni występują w sądzie w barwach niebieskich żabotu czy togi. Jest to kolor uspokajający, ale jednocześnie skłaniający do twórczego myślenia i pobudzający wyobraźnię. Niebieski jest też kolorem przyjaźni. Ma to sens na gruncie nadal panującego stereotypu, że adwokat jest specjalistą od spraw karnych, a radca prawny – od cywilnych i gospodarczych. Kolor kojarzący się z kreatywnością i inspiracją może mieć znaczenie w pracy prawnika zajmującego się tworzeniem i negocjowaniem umów. Stąd właśnie stwierdzenie, że jest to kolor uspokajający.

Szarobłękitni radcy Prokuratorii

Prokuratoria Generalna jest oficjalnym pełnomocnikiem Skarbu Państwa w sporach sądowych. Radcy Prokuratorii noszą szarobłękitne żaboty. Człowiek, który ubiera szare ubrania pokazuje, że sam sobie świetnie poradzi ze wszystkim, że nie potrzebuje ani dobrych rad, ani też pomocy z zewnątrz. Jednocześnie jednak szary jest kolorem osób nieśmiałych, a tego na Sali sądowej zdecydowanie radcom Prokuratorii nie życzę!