Rodzice czy opiekun prawny – kto może podpisać zgodę na wycieczkę dla dziecka?

13 września 2019
/

Natalia ma wycieczkę szkolną do Krakowa. Bardzo by chciała na nią jechać, jednak potrzebuje zgody rodziców. Jej rodzice znajdują się w separacji, a opiekę nad nią sprawuje mama. Czy może ona samodzielnie wyrazić zgodę na wyjazd dziecka? W przypadku odpowiedzi negatywnej nasuwa się kolejne pytanie: czym jest zgoda rodziców? Czy wspólnej zgody może udzielić partner matki, który z nią mieszka i opiekuje się Natalią jak własnym dzieckiem? Kim w tym wszystkim jest opiekun prawny? Na te i inne pytania odpowie poniższy artykuł.

Zgoda rodziców – kto może jej udzielić?

We wskazanej powyżej historii nie ma powodów do obaw. Jeżeli chodzi o drobne sprawy szkolne, jak i wycieczki po Polsce, wystarczy zgoda udzielona przez jednego rodzica. Jedynym wyjątkiem jest podróż zagraniczna. Tutaj matka będzie musiała skontaktować się z ojcem dziewczynki w celu uzyskania jego zgody, chyba że mężczyznę pozbawiono praw rodzicielskich. Konkubent matki nie ma prawa na decydowanie o losie dziecka do chwili, aż nie stanie się opiekunem prawnym dziecka. Sama opieka i zamieszkiwanie w tym samym lokalu nie mają znaczenia.

Zgoda rodziców a władza rodzicielska w świetle prawa

Zgodnie z polskim prawem rodzice dziecka pozostającego pod ich opieką są jego ustawowymi przedstawicielami.


Rodzice są przedstawicielami ustawowymi dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską. Jeżeli dziecko pozostaje pod władzą rodzicielską obojga rodziców, każde z nich może działać samodzielnie jako przedstawiciel ustawowy dziecka.

art. 98 § 1 – ustawa Kodeks rodzinny i opiekuńczy


Zgodnie jednak z art. 97 § 1 kro, jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, każde z nich jest zobowiązane i uprawnione do jej wykonywania. Innymi słowy, każdy z rodziców może samodzielnie decydować o sprawach dziecka. Należy jednak pamiętać, że dotyczy to jedynie spraw mało istotnych, inaczej zwanych bieżącymi lub codziennymi. Takie decyzje nie mogą jednak być sprzeczne z dokonanymi ustaleniami podjętymi wspólnie z drugim rodzicem.

Ważne! O istotnych sprawach dotyczących dziecka rodzice muszą rozstrzygać wspólnie.

Czym są istotne sprawy? Prawo nie definiuje tego pojęcia, z tego względu należy kierować się wypowiedziami przedstawicieli doktryny prawa i orzecznictwem sądowym. Do spraw istotnych zaliczono m.in. takie decyzje, jak:

  • miejsce spędzania wakacji przez dziecko,
  • zmiana nazwiska dziecka,
  • wybór szkoły, przyszłego zawodu, leczenia, sposobu spędzenia wakacji,
  • decyzja o dokonaniu zabiegu operacyjnego,
  • decyzja o kierunku leczenia poważnej choroby,
  • zapewnienie dziecku odpowiednich warunków mieszkaniowych,
  • usuwanie zagrożeń życia i zdrowia.

Kim jest opiekun prawny?

Opiekunem prawnym nazywamy osoby powołane do ochrony interesów osobistych i majątkowych innej osoby, w tym przypadku dziecka. Dzieje się tak w sytuacji, gdy dziecko potrzebuje opieki, czyli zawsze do czasu osiągnięcia pełnoletności. Opiekun powinien dbać o majątek i potrzeby życiowe oddanej mu pod opiekę osoby. Taka osoba jest również ustawowym przedstawicielem swojego podopiecznego, co wiąże się z możliwością dokonywania czynności prawnych w jego imieniu.

Ważne! Stosunek, który łączy opiekuna prawnego z podopiecznym nazywany jest opieką lub opieką prawną.


Gdy wzgląd na dobro pozostającego pod opieką nie stoi temu na przeszkodzie, opiekunem małoletniego powinna być ustanowiona przede wszystkim osoba wskazana przez ojca lub matkę, jeżeli nie byli pozbawieni władzy rodzicielskiej.

art. 149 § 1 – ustawa Kodeks rodzinny i opiekuńczy


Należy jednak pamiętać, że opiekunem prawnym nie może zostać nikt, dopóki przynajmniej jedno z rodziców posiada pełnię praw rodzicielskich. Zgodnie z tym w powyższym przykładzie, opisującym historię Natalii, do momentu utracenia praw rodzicielskich przez jednego z rodziców (co może nigdy nie nastąpić), opiekę sprawuje oboje rodziców.

Jeżeli dojdzie do pozbawienia praw rodzicielskich, decydować będzie jeden rodzic (w tym przypadku matka). Jej konkubent, nawet po zawiązaniu z nią stosunku małżeńskiego, nie będzie mieć żadnych praw rodzicielskich w stosunku do dziecka. Jedynym wyjątkiem będzie śmierć matki, która świadomie i dobrowolnie podkreśli w swojej woli lub przed sądem, że jej mąż/konkubent ma stać się opiekunem prawnym jej dziecka.

Ważne! Sąd przy podjęciu decyzji bierze pod uwagę przede wszystkim dobro dziecka. Może on także zdecydować się na przekazanie małoletniego pod opiekę innej, bardziej zaufanej, osobie.

Przeczytaj również:
Utrudnianie kontaktu z dzieckiem. Jakie roszczenia przysługują rodzicowi?

Opiekun prawny – kwalifikacje

Zgoda rodziców to jedno, a kwalifikacje prawne to drugie. Ustanowienie opiekuna może być dokonane wyłącznie przez sąd opiekuńczy, którym jest wydział rodzinny i ds. nieletnich znajdujący się w sądzie rejonowym właściwym dla miejsca zamieszkania rodziców (lub jednego z nich). Jedynym wyjątkiem, w którym sąd nie musi odgrywać żadnej roli, jest zgoda rodziców dziecka, udzielona w formie pełnomocnictwa notarialnego, zastępującego orzeczenie sądu.

Opiekunem prawnym może być osoba, która:

  • ma pełną zdolność do czynności prawnych,
  • posiada pełnię praw publicznych.

Opiekunem prawnym nie może być osoba, która:

  • została pozbawiona praw rodzicielskich,
  • została zwolniona z opieki prawnej,
  • popełniła przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności,
  • popełniła przestępstwo z użyciem przemocy we współpracy z małoletnim lub na jego szkodę,
  • posiada zakaz prowadzenia działalności związanej z wychowaniem, leczeniem, edukacją i opieką nad małoletnim,
  • posiada zakaz przebywania w określonych środowiskach lub miejscach (lub nie może ich opuszczać).

Opiekun prawny – zadania

Zadaniem opiekuna jest sprawowanie pieczy nad powierzonym dzieckiem. Musi on sprawnie i uczciwie zarządzać jego majątkiem, a także reprezentować go przy dokonywaniu czynności prawnych i składaniu oświadczeń woli. Innymi słowy, opiekun prawny powinien zapewnić dziecku środki do życia, mieszkanie i wyżywienie. Jeżeli zajdzie taka konieczność, musi także występować o świadczenia z ubezpieczeń społecznych lub pomoc społeczną. Do kolejnych jego obowiązków zalicza się organizacjaę opieki medycznej i realizację obowiązku szkolnego.

Ważne! Opiekun prawny, tak samo jak rodzic biologiczny, nie ma prawa do stosowania kar cielesnych.

Opiekun prawny nie może jednak reprezentować dziecka podczas czynności prawnych, które dokonuje z samym sobą, ze swoim małżonkiem lub krewnymi w linii prostej i niektórymi krewnymi z linii bocznej. Jedynym wyjątkiem jest darowizna na rzecz dziecka, lub inna czynność prawna polegająca na bezpłatnym przysporzeniu na jego rzecz.

Ważne! Opiekun prawny dwojga dzieci nie może reprezentować ich w czynnościach prawnych pomiędzy nimi.

Istotne jest także, by opiekun prawny, przed podjęciem decyzji, wysłuchał swojego podopiecznego. Należy jednak czynić to w przypadkach, gdy pozwala na to rozwój umysłowy i stan zdrowia dziecka. Po wysłuchaniu powinien także uwzględnić rozsądne życzenia małoletniego.

Przeczytaj również:
Czy rodzic może uprowadzić własne dziecko?

Opiekun prawny – przy jakich decyzjach wymagana jest zgoda sądu?

Opiekun musi uzyskać zgodę sądu we "wszelkich ważniejszych sprawach". Czym więc są takie sprawy? Zgodnie z polskim prawem należą do nich:

  • czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu majątkiem,
  • sprzedaż nieruchomości należącej do dziecka,
  • zmiana imienia i nazwiska podopiecznego,
  • umieszczenie małoletniego w domu dziecka.

Ważne! Każda z powyższych czynności, dokonana bez zgody sądu, jest nieważna.

Sąd opiekuńczy ma możliwość interesowania się losem dziecka. Może on także kontrolować opiekuna i sprawdzać, czy wywiązuje się on prawidłowo ze swoich zobowiązań. Nic nie stoi na przeszkodzie, by sędzia zaznajamiał się z działalnością takiej osoby, udzielał jej wskazówek lub żądał wyjaśnień.