Znieważenie funkcjonariusza – co za to grozi?

16 sierpnia 2019
/

Często zdarza się, że w kryzysowych sytuacjach trudno jest utrzymać nerwy pod kontrolą. Szeroki zakres czynności policyjnych oraz możliwość stosowania przez funkcjonariuszy np. środków przymusu bezpośredniego w trakcie wykonywania ich obowiązków służbowych wywołuje wiele emocji. Czy mamy jednak prawo skrytykować działania funkcjonariuszy? Gdzie jest dozwolona granica?

Znieważenie funkcjonariusza - istota czynu

Podczas wykonywania obowiązków służbowych policjant czy strażnik miejski występuje jako funkcjonariusz publiczny. Z tego powodu w przypadku zniewagi korzysta ze szczególnej ochrony przewidzianej w art. 226 § 1 ustawy Kodeks karny (dalej jako „kk”). Przepis ten stanowi, że każdy, kto znieważa funkcjonariusza publicznego lub osobę przybraną mu do pomocy, podczas i w związku z pełnieniem obowiązków służbowych, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.

Zachowanie sprawcy może polegać na znieważaniu funkcjonariusza, które zachodzi nie tylko przy obrażaniu lub wyszydzaniu. Może przybierać także postać lekceważenia, będąc tym samym czymś więcej niż nieprzyzwoitym zachowaniem. Natomiast poniżanie to innymi słowy upokarzanie, hańbienie czy wyrażanie pogardy. Przy czym dla odpowiedzialności karnej sprawcy jest obojętne, w jaki sposób sprawca dokonał przestępstwa. Zachowania te mogą bowiem przybierać różne formy. Mogą nimi być np. wypowiedzi słowne (wulgarne słownictwo), gesty, rysunki, napisy lub znaki.

Przeczytaj również:
Zniesławienie a zniewaga – na czym polega różnica?

Funkcjonariusz pełniący swe obowiązki

Przestępstwo regulowane w art. 226 kk dotyczy znieważenia funkcjonariusza publicznego lub osoby przybranej mu do pomocy. Definicja legalna funkcjonariusza publicznego została ujęta w art. 115 § 13 kk. Jest nim m.in. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, poseł, senator, radny, sędzia, prokurator, osoba będąca pracownikiem administracji rządowej, funkcjonariusz Służby Więziennej oraz osoba pełniąca czynną służbę wojskową. Natomiast osobą przybraną do pomocy jest ten, kto został urzędowo przydzielony do tej pomocy funkcjonariuszowi, lub ten, kto pomaga mu na jego prośbę.

Co istotne, aby mówić o odpowiedzialności z tytułu art. 226 kk, czyn ten musi być popełniony podczas i w związku z pełnieniem obowiązków służbowych przez funkcjonariusza. Oznacza to, że warunki te muszą zostać spełnione łącznie. Innymi słowy: sam fakt, że dana osoba jest policjantem, nie wystarcza do stwierdzenia realizacji znamion omawianego czynu zabronionego. Konieczne jest, aby podczas pełnienia obowiązków służbowych wykonywał on określoną czynność. W związku z którą został znieważony. Różni to omawiane przestępstwo od czynnej napaści na funkcjonariusza i naruszenia jego nietykalności cielesnej (art. 222 kk).

Co ze zniewagą po służbie?

Istotne jest, że art. 226 kk reguluje kwestię karalności czynów polegających na znieważeniu funkcjonariusza policji wyłącznie podczas wykonywania obowiązków służbowych. Oznacza to, że  do wszelkich czynów popełnionych poza czasem pełnienia służby przepis ten nie znajduje zastosowania. Tak więc funkcjonariusz policji, który w czasie wolnym od służby nie podejmuje żadnych czynności służbowych i zostaje znieważony tylko w związku ze służbą, nie podlega ochronie z art. 226 § 1 kk. W takiej sytuacji może on powołać się na art. 212 kk (zniesławienie) lub art. 216 kk (znieważenie).

Granice wyrażania krytyki

Czy mamy jednak prawo skrytykować działania funkcjonariuszy? Tak. Natomiast z całą pewnością krytyka ta nie powinna być oparta o wulgarne treści, które godziłyby nie tylko w dobre imię, honor i godność samego funkcjonariusza policji, ale przede wszystkim podważałyby autorytet organów władzy publicznej oraz porządek publiczny. Należy pamiętać, że funkcjonariusz policji pełni funkcję reprezentanta państwa, i to właśnie w imieniu państwa dokonuje czynności, do których go uprawniono. Jednak ochrona funkcjonariuszy zawarta w art. 226 § 1 kk nie ogranicza w żaden sposób prawa każdego obywatela do zgłoszenia uwag oraz do wniesienia skargi na działania funkcjonariuszy policji.

Możliwość złagodzenia kary

Co więcej, poza możliwością wniesienia skargi lub uwag dotyczących działań funkcjonariuszy, art. 226 § 2 kk umożliwia zastosowanie nadzwyczajnego złagodzenia kary lub odstąpienie od jej wymierzenia za znieważenie funkcjonariusza lub osoby przybranej. Jest to dopuszczalne w sytuacji, gdy zachowanie funkcjonariusza wobec sprawcy było niewłaściwe. „Niewłaściwość” ta może polegać na wszelkich niestosownościach, jakich dopuścił się funkcjonariusz lub osoba przybrana. Wchodzi tu w grę nadużycie uprawnień, aroganckie zachowanie, poniżenie itp.