Zwolnienie z tajemnicy lekarskiej

4 listopada 2020
hello world!

Zgodnie z art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 514 z późn. zm.) lekarz ma obowiązek zachowania w tajemnicy informacji związanych z pacjentem, a uzyskanych w związku z wykonywaniem zawodu. Kiedy następuje zwolnienie z tajemnicy lekarskiej?

Ochrona informacji dotyczących pacjenta

Obowiązek zachowania tajemnicy nie dotyczy wszystkich informacji. Odnosi się on bowiem tylko do tych, które związane są z pacjentem. Chodzi tu o wszelkie informacje dotyczące pacjenta. Mowa również o tych, które nie wiążą się z jego stanem zdrowia (np. dotyczą spraw czysto prywatnych). Co więcej, muszą to być informacje, które lekarz uzyskał w związku z wykonywaniem zawodu. Oznacza to, że nie będą to tylko informacje uzyskane przez lekarza w związku z udzielaniem świadczenia zdrowotnego. Będą to wszystkie informacje, w których posiadanie lekarz wejdzie w związku z wykonywaniem zawodu.

Tym samym informacje, które dotarły do lekarza przypadkowo, jednakże w związku z wykonywaniem przez niego zawodu (np. usłyszał rozmowę prowadzoną przez pacjenta z innym lekarzem), objęte są obowiązkiem dochowania tajemnicy lekarskiej. Obowiązkiem dochowania tajemnicy lekarskiej objęte będą nie tylko informacje przekazane lekarzowi przez pacjenta, lecz także inne, do których dostęp uzyskał przez analizę dokumentacji medycznej pacjenta, od innego lekarza czy od osób trzecich. Nie ma przy tym znaczenia, czy informacje trafiły do lekarza w sposób zgodny z przepisami prawa, czy też bezprawnie.

Należy zaznaczyć, że również inne ustawy formułują obowiązek zachowania przez lekarza tajemnicy. Przykładowo: art. 50 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego obowiązkiem zachowania tajemnicy obejmuje szerszy krąg informacji aniżeli komentowany przepis. Zgodnie bowiem z jego brzmieniem osoby wykonujące czynności wynikające z ustawy (w tym zatem lekarz) są obowiązane do zachowania w tajemnicy wszystkiego, o czym powezmą wiadomość w związku z wykonywaniem tych czynności. Powyższy przepis nie wprowadza zatem ograniczeń formułowanych przez art. 40 ustawy o zawodzie lekarza. Nie muszą to być w takim razie informacje dotyczące pacjenta, o których lekarz dowiedział się przy wykonywaniu zawodu.

Kiedy następuje zwolnienie z tajemnicy lekarskiej?

Zgodnie z art. 40 ust. 2 ustawy przepisu ust. 1 nie stosuje się, gdy:

  1. tak stanowią ustawy (np. art. 180 § 2 k.p.k., zgodnie z którym lekarz może być przesłuchiwany co do faktów objętych tajemnicą lekarską tylko wtedy, gdy jest to niezbędne dla dobra wymiaru sprawiedliwości, a okoliczność nie może być ustalona na podstawie innego dowodu),
  2. badanie lekarskie przeprowadzono na żądanie uprawnionych, na podstawie odrębnych ustaw, organów i instytucji; wówczas lekarz jest obowiązany poinformować o stanie zdrowia pacjenta wyłącznie te organy i instytucje;
  3. zachowanie tajemnicy może stanowić niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia pacjenta lub innych osób;
  4. pacjent lub jego przedstawiciel ustawowy wyraża zgodę na ujawnienie tajemnicy, po uprzednim poinformowaniu o niekorzystnych dla pacjenta skutkach jej ujawnienia;
  5. zachodzi potrzeba przekazania niezbędnych informacji o pacjencie lekarzowi sądowemu;
  6. zachodzi potrzeba przekazania niezbędnych informacji o pacjencie związanych z udzielaniem świadczeń zdrowotnych innemu lekarzowi lub uprawnionym osobom uczestniczącym w udzielaniu tych świadczeń.

Zakres ujawnienia informacji

Dochowanie tajemnicy lekarskiej nie ma więc charakteru absolutnego. Należy jednak mieć na uwadze, że w sytuacjach, o których mowa w ust. 2, ujawnienie tajemnicy może nastąpić wyłącznie w niezbędnym zakresie. W sytuacji, o której mowa w ust. 2 pkt 4, zakres ujawnienia tajemnicy może określić pacjent lub jego przedstawiciel ustawowy.

Co istotne, lekarz, z zastrzeżeniem sytuacji, o których mowa w ust. 2 pkt 1–5, jest związany tajemnicą również po śmierci pacjenta, chyba że zgodę na ujawnienie tajemnicy wyrazi osoba bliska w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (czyli małżonek, krewny do drugiego stopnia lub powinowatego do drugiego stopnia w linii prostej, przedstawiciel ustawowy, osoba pozostająca we wspólnym pożyciu lub osoba wskazaną przez pacjenta). Osoba bliska wyrażająca zgodę na ujawnienie tajemnicy może określić zakres jej ujawnienia, o którym mowa w ust. 2a.

Przepis wyłączający obowiązek zachowania tajemnicy

W literaturze jako przepis wyłączający obowiązek zachowania tajemnicy lekarskiej wskazuje się art. 240 k.k. Zgodnie z tym przepisem kto mając wiarygodną wiadomość o karalnym przygotowaniu albo usiłowaniu lub dokonaniu czynu zabronionego określonego w art. 118, 127, 128, 130, 134, 140, 148, 163, 166 lub 252 k.k., nie zawiadamia niezwłocznie organu powołanego do ścigania przestępstw, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

Chodzi więc o zawiadomienie o przestępstwach takich jak ludobójstwo, udział w masowym zamachu, zamach stanu, zamach na organ konstytucyjny RP, szpiegostwo, zamach na życie Prezydenta RP, zamach na jednostkę sił zbrojnych RP, obiekt albo urządzenie o znaczeniu obronnym (ochrona państwa), zabójstwo, spowodowanie ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, sprowadzenie katastrofy, piractwo, pozbawienie człowieka wolności, zgwałcenie lub wymuszenie czynności seksualnej, seksualne wykorzystanie bezradności lub niepoczytalności innej osoby, obcowanie płciowe z osobą małoletnią lub doprowadzenie jej do poddania się czynnościom seksualnym, wzięcie lub przetrzymywanie zakładnika lub przestępstwa o charakterze terrorystycznym (a więc przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu, jako szczególnie chronione).

Odpowiedzialność karna za ujawnienie informacji?

Ujawnienie przez lekarza informacji objętych tajemnicą lekarską może narazić lekarza na odpowiedzialność karną. Zgodnie z art. 266 § 1 k.k. kto wbrew przepisom ustawy lub przyjętemu na siebie zobowiązaniu ujawnia lub wykorzystuje informację, z którą zapoznał się w związku z pełnioną funkcją, wykonywaną pracą, działalnością publiczną, społeczną, gospodarczą lub naukową, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. W takiej sytuacji lekarz, który będzie bronił się przed zarzutem popełnienia czynu zabronionego, jest uprawniony do ujawniania okoliczności objętych tajemnicą lekarską w zakresie niezbędnym do wykazania swojej niewinności.

Zwolnienie z tajemnicy lekarskiej – lekarz jako świadek?

Zgodnie z art. 261 § 2 k.p.c. lekarz przesłuchiwany w charakterze świadka może odmówić odpowiedzi na zadane mu pytanie w postępowaniu cywilnym, jeżeli zeznanie miałoby być połączone z pogwałceniem istotnej tajemnicy zawodowej. Powyższy przepis w istocie stoi na straży obowiązku lekarskiego dochowania tajemnicy i stwarza lekarzowi możliwość odmowy zeznań w takiej części, w jakiej wiązałoby się to z wyjawieniem informacji chronionych tajemnicą lekarską. Lekarz składający zeznania w postępowaniu cywilnym jako świadek sam rozstrzyga, czy skorzystać z przysługującego mu prawa do odmowy zeznań, czy też nie. Przepisu tego nie można traktować jako wyjątku od obowiązku lekarza dochowania tajemnicy lekarskiej. Wręcz odwrotnie – przepis ten uprawnia lekarza do odmowy zeznań. Wydaje się zatem, że lekarz zeznający w charakterze świadka powinien przede wszystkim kierować się obowiązkiem zachowania tajemnicy lekarskiej.

chevron-down
Copy link