Prawo bankowe: czynności bankowe w praktyce

Poręczenia mogą być udzielane przez różne podmioty, w tym przez banki. Ich specyfice został poświęcony art. 5 ust. 2 pkt 8 ustawy z dnia 29.08.1997 r. o prawie bankowym (Dz.U. 1997 Nr 140, poz. 939 t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1876), który definiuje poręczenie jako czynność bankową sensu largo.

Czynność bankowa sensu largo, czyli czynność, która nie jest zastrzeżona wyłącznie dla banków. Poręczenie jest czynnością bankową, jeśli wykona je bank, natomiast może równie dobrze być wykonane przez inny podmiot. Przeciwieństwem do czynności bankowych sensu largoczynności bankowe sensu stricte. Te czynności z kolei są już zastrzeżone tylko i wyłącznie dla banków.

Poręczenie w bankowości – cechy charakterystyczne

Poręczenie w bankowości jest samo w sobie specyficzne za sprawą trzech cech. Pierwszą charakterystyczną cechą jest udzielanie tytułowego poręczenia na zlecenie (zob. art. 80 ustawy o prawie bankowym), czyli na podstawie umowy między bankiem a klientem banku (dłużnikiem). Takiego poręczenia udziela się, gdy klient banku w swojej transakcji z kontrahentem chce urzeczywistnić przed nim swoją wypłacalność czyli wiarygodność finansową. Banki zazwyczaj pobierają prowizję za udzielone poręczenie.

Drugą cechą jest pieniężny charakter poręczenia.

Mówiąc o poręczeniu, jako czynności bankowej, nie można zapominać również o terminie przedawnienia. Jest to kolejna cecha charakterystyczna poręczenia. Otóż poręczenie udzielone przez bank przedawnia się po upływie sześciu lat. Jednak mając na uwadze fakt, że poręczenie to prawo akcesoryjne, bank ma możliwość powołania się na zarzut przedawnienia roszczenia podstawowego, o ile miało ono wcześniej miejsce. Doktryna dodatkowo wskazuje, że dzięki akcesoryjności poręczenia można pominąć zastosowanie art. 87 ust. 2 ustawy o prawie bankowym.

Czynności bankowe sensu stricte – przykłady

Czynności bankowe sensu stricte odpowiadają wyłącznie działalności banku. Przykładem takiej czynności jest gwarancja bankowa, którą uregulowano we wspominanej już wcześniej ustawie o prawie bankowym. Gwarancja jest jednostronnym zobowiązaniem banku-gwaranta, który zobowiązuje się do wypłaty świadczenia pieniężnego na rzecz beneficjenta gwarancji pod warunkiem, że beneficjent ten spełni określone warunki. Przy tej okazji warto wspomnieć o dodatkowej odmianie gwarancji bankowej, o jakiej wspomina art. 81 ust. 1 ustawy o prawie bankowym. Wyróżniamy dodatkowo tzw. gwarancję dokumentową, przy której wspomniane wcześniej warunki zapłaty trzeba dodatkowo potwierdzić dokładnie określonymi w gwarancji dokumentami.

Gwarancji, podobnie jak poręczenia, udziela się na zlecenie. Zachodzi w stosunku między trzema podmiotami, które zostały przedstawione poniżej.

  • Klient banku – zleceniodawca gwarancji
  • Bank – gwarant
  • Kontrahent – beneficjent

Gwarancja bankowa w praktyce – przykład

Aby na koniec wytłumaczyć zależności występujące między powyższymi podmiotami, warto posłużyć się przykładem. Załóżmy zatem pewien stan faktyczny. Przedsiębiorstwo X ma zamiar zawrzeć umowę sprzedaży swoich udziałów z przedsiębiorstwem Y. Rozsądne przedsiębiorstwo Y, chcąc mieć pewność pomyślności transakcji i jednocześnie zabezpieczyć swoje interesy, informuje przedsiębiorstwo X o swoim wymogu dostarczenia mu gwarancji bankowej, która rozwiałaby jego wątpliwości. W związku z tym, że przedsiębiorstwu X zależy na sfinalizowaniu tej transakcji, zleca swojemu bankowi udzielenie gwarancji bankowej na rzecz przedsiębiorstwa Y. Gwarancji udziela się zgodnie z warunkami, przedsiębiorstwo Y jest usatysfakcjonowane, a transakcja sfinalizowana.

W praktyce na dalszym etapie proces udzielania gwarancji bankowej zachodzi już między bankami stron transakcji, włącznie ze sfinalizowaniem transakcji.