Klauzula arbitrażowa - Na co zwrócić uwagę, dokonując zapisu na sąd polubowny?

13 maja 2019
/

Zapis na sąd polubowny jest bardzo częstym rozwiązaniem stosowanym przez podmioty występujące w profesjonalnym obrocie. Taki stan rzeczy wynika przede wszystkim ze względnej szybkości oraz poufności postępowania przed sądem arbitrażowym. Aby jednak ewentualny spór rozstrzygnął sąd polubowny, Strony muszą w poprawny sposób sporządzić zapis na arbitraż.

Warto podkreślić, że treść takiego zapisu może także w istotny sposób wpływać na przebieg postępowania. Co więcej, w przypadku jego niepoprawnego zredagowania, może być on podstawą do złożenia skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego.

Czym jest klauzula arbitrażowa?

Ogólne przepisy dotyczące zapisu na sąd polubowny uregulowano w art. 1161-1168 kodeksu postępowania cywilnego. W istocie regulacje te są odpowiednikiem przepisów zawartych w ustawie modelowej UNCITRAL z 1985. Traktuje ona o międzynarodowym arbitrażu handlowym. Zapis na arbitraż można bez wątpienia określić mianem umowy. W praktyce sprowadza się on zaś do zastrzeżenia postanowienia umownego. Na jego podstawie Strony zgodnie postanawiają, że ewentualny spór, który może powstać w przyszłości z łączącego je stosunku prawnego, rozstrzygnie wskazany sąd arbitrażowy. Oczywiście możliwe jest również rozstrzygniecie przez sąd polubowny sporu, który już powstał. Jednakże takie rozwiązanie jest bardzo sporadyczne. Wynika to przede wszystkim z faktu, że po wejściu w spór zazwyczaj jednej ze stron nie zależy na szybkim rozstrzygnięciu problemu. 

Klauzula arbitrażowa - jak konstruować zapis za sąd polubowny?


Poddanie sporu pod rozstrzygnięcie sądu polubownego wymaga umowy stron, w której należy wskazać przedmiot sporu lub stosunek prawny, z którego spór wyniknął lub może wyniknąć (zapis na sąd polubowny).

art. 1161 §1 - ustawa Kodeks postępowania cywilnego


Zgodnie z brzmieniem art. 1161 §1 k.p.c. zapis na sąd polubowny jest umową stron, w której muszą one wskazać przedmiot sporu lub stosunek prawny, z którego spór wyniknął lub może wyniknąć. Powyższa norma wskazuje więc obligatoryjne postanowienia, które należy zawrzeć w umowie, aby była ona ważna i wywoływała zamierzone skutki. Co więcej, w myśl art. 1162 k.p.c. zapis na sąd polubowny powinien być sporządzony na piśmie.

Wymagania dotyczące formy zapisu na sąd polubowny są spełnione także wtedy, gdy zapis zamieszczony został w wymienionych między stronami pismach lub oświadczeniach złożonych za pomocą środków porozumiewania się na odległość, które pozwalają utrwalić ich treść. Powołanie się w umowie na dokument zawierający postanowienie o poddaniu sporu pod rozstrzygnięcie sądu polubownego spełnia wymagania dotyczące formy zapisu na sąd polubowny, jeżeli umowa ta jest sporządzona na piśmie. Powołanie się jest natomiast tego rodzaju, że czyni zapis częścią składową umowy.

Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą, aprobowaną również przez większość doktryny, zapis na sąd polubowny bez zachowania wymaganej formy jest nieważny. Powyższe potwierdził Sąd Najwyższy m.in. w postanowieniu z dnia 9.1.1969 r. Wyrok SN CZ 3/68. 

Oprócz wyżej wskazanych, obligatoryjnych, postanowień klauzuli arbitrażowej strony mają możliwość zastrzec również inne postanowienia o charakterze dobrowolnym (fakultatywnym). Do takiego rodzaju postanowień – między innymi – należą:

  • określenie miejsca postępowania przed sądem polubownym (art.1155 §1 k.p.c.)
  • możliwość określenia liczby arbitrów rozpatrujących sprawę (art.1169 §1 k.p.c.)
  • postanowienie wskazujące sposób powoływania arbitrów (art.1171 §1 k.p.c.)
  • określenie w umowie trybu postępowania o wyłączenie arbitra (art.1176 §1 k.p.c.)
  • uzgodnienie dopuszczalności oraz sposobu ewentualnego zastosowania przez sąd polubowny, tymczasowych środków zabezpieczających. (art.1181 k.p.c.)
  • wskazanie zasad oraz sposobu postępowania przed sądem polubownym, w przypadku gdy przepis ustawy nie stanowi inaczej (art.1184 k.p.c.)
  • termin rozpoczęcia postępowania (1186 k.p.c.)
  • ustalenie języka lub języków prowadzonego postępowania (art. 1187 k.p.c)

Klauzula arbitrażowa - granice swobody jej kształtowania


W postępowaniu przed sądem polubownym strony powinny być traktowane równoprawnie. Każda ze stron ma prawo do wysłuchania i przedstawienia swoich twierdzeń oraz dowodów na ich poparcie.

art. 1183 - ustawa Kodeks postępowania cywilnego


Podmioty, które zdecydują się na dodanie do umowy klauzuli arbitrażowej, nie mają pełnej dowolności w kształtowaniu jej treści. Należy przede wszystkim podkreślić, że, tworząc zapis na sąd polubowny, trzeba pamiętać o zasadzie równości stron postępowania arbitrażowego. Wspomniana zasada wynika z art. 1183 k.p.c. Zgodnie ze wspomnianą regulacją w postępowaniu przed sądem polubownym strony powinny być traktowane równoprawnie. Ponadto każda ze stron ma prawo do wysłuchania i przedstawienia swoich twierdzeń oraz dowodów na ich poparcie.

Wspomniana zasada ma charakter ogólny, a jej uszczegółowienie, odnoszące się do zapisu na sąd polubowny, wyrażone jest w art. 1161 §2 k.p.c. Regulacja ta wskazuje, że bezskuteczne są postanowienia zapisu na sąd polubowny naruszające zasadę równości stron. W szczególności chodzi o postanowienia, które uprawniają tylko jedną stronę do wytoczenia powództwa przed sądem polubownym przewidzianym w zapisie albo przed sądem. Przejawem zasady równości stron jest również art.1169 §3 k.p.c. Zgodnie z nim bezskuteczne są postanowienia przyznające jednej ze stron więcej uprawnień przy powoływaniu arbitrów.

Klauzule modelowe 

Skonstruowanie dobrej klauzuli arbitrażowej jest nie lada sztuką, która wymaga szerokiej wiedzy i sporego doświadczenia. Warto tu przypomnieć, że wadliwa klauzula może stanowić przesłankę skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego. Zgodnie bowiem z art.1206 §1 ust.1 strona może w drodze skargi żądać uchylenia wyroku sądu polubownego m.in. w przypadku gdy zapis na sąd polubowny jest nieważny lub bezskuteczny. Aby uniknąć więc nieprzyjemnych konsekwencji, warto skorzystać z klauzul modelowych, które są właściwe dla odpowiedniego sądu arbitrażowego. W zasadzie każdy sąd polubowny posiada takie klauzule na swojej stronie internetowej. Co więcej, udostępnia się je przeważnie w kilku wersjach językowych.

Przykłady klauzul najpopularniejszych sądów polubownych


Sąd Arbitrażowy przy Krajowej Izbie Gospodarczej w Warszawie

Wszelkie spory wynikające z niniejszej umowy lub powstające w związku z nią będą rozstrzygane przez Sąd Arbitrażowy przy Krajowej Izbie Gospodarczej w Warszawie stosownie do Regulaminu tego Sądu obowiązującego w dacie wniesienia pozwu.

Sąd Arbitrażowy przy Międzynarodowej Izbie Handlu w Paryżu (ICC)

Wszelkie spory wynikające z niniejszej umowy lub w związku z nią, będą ostatecznie rozstrzygane zgodnie z Regulaminem Arbitrażowym Międzynarodowej Izby Handlowej (ICC) przez jednego lub więcej arbitrów powołanych zgodnie z tym Regulaminem.

Londyński Sąd Arbitrażu Międzynarodowego (LCIA)

Wszelkie spory wynikłe z niniejszej Umowy lub w związku z nią, w tym wszelkie kwestie dotyczące jej istnienia, ważności lub wygaśnięcia, będą rozpatrywane i ostatecznie rozstrzygane w postępowaniu arbitrażowym zgodnie z obowiązującym Regulaminem Londyńskiego Sądu Arbitrażu Międzynarodowego, który uważa się za stanowiący integralną część niniejszej klauzuli.

Międzynarodowe Centrum Arbitrażowe przy Austriackiej Federalnej Izbie Handlowej (VIAC)

Wszelkie spory wynikłe w związku z niniejszą Umową lub dotyczące jej naruszenia, wygaśnięcia lub nieważności będą ostatecznie rozstrzygane zgodnie z Regulaminem Arbitrażu i Rozjemstwa przy Centrum Arbitrażu Międzynarodowego Austriackiej Federalnej Izby Handlowej w Wiedniu przez trzech arbitrów powołanych zgodnie z tym regulaminem.