Ukształtowanie linii orzeczniczej: mandaty sanepidu bez podstawy prawnej

12 lutego 2021
hello world!

Ostatnie orzeczenia sądów administracyjnych nie pozostawiają wątpliwości, że dążą one jednoznacznie i zgodnie do uchylania kar nakładanych przez inspektorów sanitarnych. Kary te nałożone zostały na osoby, które naruszyły zakazy związane z ograniczaniem praw i wolności obywatelskich. Sądy w swych orzeczeniach wskazują, że ustawa covidowa, na podstawie której nakładane są mandaty od sanepidu, nie zawiera wytycznych dotyczących treści wydanego na tej podstawie przez rząd rozporządzenia.

Brak wystarczającej mocy rozporządzenia

Sądy administracyjnie jednoznacznie wskazują na niezgodność obostrzeń covidowych z Konstytucją, ponieważ tak daleko idące ograniczenia nie mogły być nakładane rozporządzeniem. Co więcej, samo rozporządzenie znacznie wykraczało poza delegację przewidzianą w ustawie z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1845 z późn. zm.) – w stanie prawnym, który obowiązywał w kwietniu ubiegłego roku, pozwalała ona bowiem nakładać wyłącznie obowiązki na osoby chore i podejrzane o  zakażenie wirusem SARS-CoV-2.

Z kolei naruszenie w rozporządzeniu wykonawczym delegacji ustawowej równoznaczne jest z jego wydaniem w tej części bez podstawy ustawowej. Tym samym taki akt prawny należy uznać za wydany z naruszeniem prawa – w tym przypadku art. 52 ust. 1-3 Konstytucji RP.1 A co dalej za tym idzie – zgodnie z art. 7 Konstytucji RP – organy władzy publicznej zobligowane są do działania na podstawie i w granicach prawa. Zasada ta znalazła odzwierciedlenie także w art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm.).

Mandaty od sanepidu – naruszenie przepisów Konstytucji

Zgodnie z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP rozporządzenia są wydawane przez organy wskazane w Konstytucji, na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania. Upoważnienie powinno określać organ właściwy do wydania rozporządzenia i zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu. Każde rozporządzenie jest więc aktem prawnym wydawanym w celu wykonywania ustawy oraz na podstawie udzielonych w niej upoważnień. Oznacza to, że powinno być wydane na podstawie wyraźnego i szczegółowego upoważnienia ustawy.

Natomiast – zdaniem sądów – ograniczenia, nakazy i zakazy zostały bowiem nałożone na podstawie art. 46a i art. 46b pkt 1-6 i 8-12 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1845 z późn. zm.), które nakładały obowiązki wyłącznie na osoby chore i podejrzane o zachorowanie. Tym samym sądy podnoszą, że doszło do naruszenia art. 92 ust. 1 Konstytucji RP. Rozporządzenie wykonawcze wykraczało bowiem w tej części poza granice delegacji ustawowej, jako że nie może jej uzupełniać, rozbudowywać ani modyfikować.

Przeczytaj również: Konstytucja a koronawirus. Czy ograniczenia praw i wolności obywatelskich są zgodne z konstytucją?

Mandaty od sanepidu bez podstawy prawnej – uchylanie kar przez sądy administracyjne

Wprowadzenie nakazu stanowiło przekroczenie delegacji zawartej w ustawie o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi – to jedno z orzeczeń zapadłych w sprawach opartych na zakazach wynikających z ustawy covidowej. Powyższy fragment wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 26 listopada 2020 r. (sygn. VIII SA/WA 491/20) dotyczył mandatu od sanepidu w wysokości 5.000 zł nałożonej na mężczyznę rozmawiającego bez maseczki w altanie sklepowej z drugim mężczyzną. To jeden z wielu przykładów. Sądy administracyjne coraz częściej uchylają kary za łamanie obostrzeń związanych z pandemią COVID-19. Uznają, że tak daleko idące ograniczanie praw rozporządzeniem naruszało Konstytucję. Problemem okazała się również procedura – sankcje nakładane arbitralnie i bez dania stronie możliwości zabrania stanowiska.

Przeczytaj również: Koronawirus a kary administracyjne

Nie tylko sądy warszawskie

Podobny wyrok zapadł w Opolu. Tutaj Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję wojewódzkiego inspektora sanitarnego nakładającą karę w wysokości 10.000 zł na fryzjera, który w okresie obowiązywania zakazu świadczenia takich usług strzygł klienta, na dodatek obaj byli bez maseczek. Podobnie jak sąd administracyjny w Warszawie, opolski sąd uznał, że rozporządzenie dotyczące obostrzeń zostało wydane z naruszeniem Konstytucji. Sąd powołał się na art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Wynika z niego, że ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw – podkreślił sąd w uzasadnieniu. Zauważył także, że ustawodawcy nie tłumaczy wyjątkowa sytuacja, bo to właśnie na takie wypadki Konstytucja przewiduje stany nadzwyczajne.

Coraz więcej takich wyroków

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił kolejne decyzje sanepidu w sprawach o wymierzenie kary pieniężnej za naruszenie obowiązku kwarantanny, naruszenie obowiązku zakrywania ust i nosa, a także zakazu przemieszczania się. Przez ostatnie miesiące ukształtowała się jednolita linia orzecznicza. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchyla kary nałożone na obywateli lub stwierdza nieważność decyzji organu I i II instancji oraz umarza postępowanie administracyjne w całości. Trzeba jednak mieć na uwadze, że dotychczasowe wyroki dotyczą wiosennego lockdownu, a od tego czasu stan prawny uległ pewnym zmianom. Nie zmienia to jednak faktu, że większość wskazywanych przez sądy argumentów pozostaje aktualna. 

1.Art. 52 ust. 1-3 Konstytucji RP, zgodnie z którym:

1. Każdemu zapewnia się wolność poruszania się po terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz wyboru miejsca zamieszkania i pobytu.

2. Każdy może swobodnie opuścić terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

3. Wolności, o których mowa w ust. 1 i 2, mogą podlegać ograniczeniom określonym w ustawie.

chevron-down
Copy link