Przyjęcie spadku – jak złożyć oświadczenie o przyjęciu spadku?

Śmierć bliskiej osoby jest dla wszystkich traumatycznym przeżyciem. Wiąże się z obowiązkiem dokonania wielu czynności. Nie tylko tych związanych z pochówkiem zmarłego. Jednym z nich jest oczywiście przyjęcie spadku. W jaki sposób odpowiednio złożyć oświadczenie o przyjęciu spadku?

Kwestia przyjęcia spadku jest regulowana przez przepisy Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art.1012 kc spadkobierca może bądź przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi (przyjęcie proste), bądź przyjąć spadek z ograniczeniem tej odpowiedzialności (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza), bądź też spadek odrzucić.

Jak złożyć oświadczenie o przyjęciu spadku? – termin

Spadkobierca ma sześć miesięcy na podjęcie decyzji co do przyjęcia spadku. Warto zaznaczyć, że sześć miesięcy liczy się od dnia, w którym dowiedział się on o tytule swego powołania. Czym skutkuje uchybienie powyższemu terminowi? Brak oświadczenia w 6-miesięcznym terminie jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza. W rezultacie spadkobierca będzie odpowiadać za długi spadkodawcy, lecz tylko do wartości otrzymanego spadku.

Co ważne, samo złożenie wniosku o stwierdzenie nabycia spadku lub przyjęcie ustnego oświadczenia o przyjęciu spadku nie jest równoznaczne ze złożeniem tego oświadczenia, a co za tym idzie – zachowaniem terminu. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 20 lutego 1963 r., I CR 109/63 doszedł do wniosku, że „jeżeli pisemne oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, podpisane przez spadkobierców i zawierające niezbędne dane, wpłynęło do sądu, to złożenie ustnego oświadczenia przed sądem już po upływie sześciomiesięcznego terminu nie stoi na przeszkodzie, aby to oświadczenie uznać za skuteczne”.

Jak złożyć oświadczenie o przyjęciu spadku? – forma prawna

Oświadczenie o przyjęciu spadku można złożyć ustnie lub na piśmie. Musi zawierać ono także urzędowy poświadczony podpis. Obie formy złożenia oświadczenia są równorzędne pod względem skutków prawnych. Godne uwagi jest to, że takie oświadczenie nie może być złożone pod warunkiem lub z zastrzeżeniem terminu. W przeciwnym wypadku – jest ono nieważne. Przyjęcie spadku musimy także dobrze przemyśleć. Zgodnie bowiem z przepisami oświadczenie o przyjęciu spadku nie może być odwołane.

Przyjęcie spadku – gdzie złożyć oświadczenie?

Kodeks cywilny wskazuje nam w takim wypadku dwie możliwości. W wyniku czego oświadczenie o przyjęciu spadku możemy złożyć przed sądem lub notariuszem. Właściwym sądem w tej sytuacji jest sąd rejonowy, w którego okręgu znajduje się miejsce zamieszkania lub pobytu składającego oświadczenie. Oczywiście, notariusz lub sąd muszą niezwłocznie przesłać oświadczenia wraz z załącznikami do sądu spadku. Wspomniane oświadczenia mogą być także składane w sądzie spadku w toku postępowania o stwierdzenie praw do spadku.

Oświadczenie o przyjęciu spadku – co powinno zawierać?

Spadkobierca, by prawidłowo złożyć oświadczenie o przyjęciu spadku, powinien sięgnąć po Kodeks postępowania cywilnego. Artykuł 641 wskazuje nam katalog elementów, które powinny zostać zawarte w takim oświadczeniu. Są to:

• imię i nazwisko spadkodawcy, data i miejsce jego śmierci oraz miejsce jego ostatniego zamieszkania;
• tytuł powołania do spadku;
• treść złożonego oświadczenia.

Ponadto oświadczenie powinno zawierać wymienienie wszelkich osób, które należą do kręgu spadkobierców ustawowych. Wymagana jest także znajomość wszystkich testamentów (także nieważnych) oraz danych dotyczących treści i miejsca ich przechowywania. Spadkobierca musi także złożyć wypis aktu zgonu spadkodawcy, prawomocne orzeczenie sądowe o uznaniu za zmarłego lub o stwierdzeniu zgonu. Oczywiście, jeżeli dowody te nie zostały już poprzednio złożone. Jeżeli spadkobierca złożył oświadczenie ustnie – sporządza się z niego protokół.

Jak złożyć oświadczenie o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza?

Spadkobierca przyjmuje spadek z dobrodziejstwem inwentarza, kiedy uchybi 6-miesięcznemu terminowi na złożenie odpowiedniego oświadczenia. Czym właściwie jest przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza? Spadkobierca nadal odpowiada za ewentualne długi spadkowe. Jednak tylko w granicach otrzymanego majątku. Przyjmując spadek z dobrodziejstwem inwentarza, możemy znaleźć się w trzech sytuacjach. Są to spadki:

• bez długów, 

Sytuacja ta jest dla nas najkorzystniejsza. Spadkobierca nie musi martwić się kwestią potencjalnych długów. Cała kwota majątku spadkodawcy przypada na spadkobiercę bez żadnych potrąceń.

• z długami mniejszymi niż odziedziczony majątek,

Taką sytuację należy uregulować z wierzycielami. Kwota na ich spłatę zostanie odjęta od pozostawionego majątku. Warto wskazać, że w przypadku mienia należy je spieniężyć, by spłacić długi spadkodawcy.

• z długami większymi niż odziedziczony majątek.

Taka ewentualność jest dla spadkobiercy najmniej korzystna. Ponieważ po rozliczeniu spadkowym nie otrzyma on żadnych środków. Długi pochłoną wartość odziedziczonego majątku. Warto także pamiętać o wszelkich kosztach sądowych, które spadkobierca musi pokryć.

Co natomiast w przypadku, kiedy przyjmujemy spadek z dobrodziejstwem inwentarza, a majątku nie ma? W takiej sytuacji spadkobierca nie otrzymuje żadnych środków ze spadku. Jedyną zaletą tej sytuacji jest to, że nie przejmuje się niechcianych długów.

Przeczytaj również:
Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Czy na pewno zawsze najlepsze?

Oświadczenie o przyjęciu spadku przez pełnomocnika

Ustawodawca nie wprowadził wymogu co do osobistego przyjęcia spadku. W rezultacie spadkobierca może dokonywać czynności przy pomocy ustanowionego pełnomocnika.

Warto pamiętać, że pełnomocnictwo powinno być ustanowione w formie szczególnej. Konkretnie – w formie pisemnej z urzędowym poświadczeniem podpisów. Wynika to z art. 1018 ust. 3 kc. Oznacza to, że spadkobierca podpisuje się pod treścią pełnomocnictwa. Natomiast własnoręczność podpisu powinna być potwierdzona przez właściwy organ. Treść pełnomocnictwa powinna wyraźnie wskazywać na treść czynności prawnej, którą ma dokonać za nas pełnomocnik. W związku z tym mocodawca powinien klarownie określić, czy upoważnia pełnomocnika do odrzucenia czy przyjęcia spadku. Zgodnie z przepisami pełnomocnikiem mogą być członkowie najbliższej rodziny (np. rodzice lub rodzeństwo). Adwokat lub radca prawny również mogą nim zostać. Kiedy natomiast spadkobierca jest nieletni, pełnomocnictwa udziela za niego przedstawiciel ustawowy.

Jak złożyć oświadczenie o przyjęciu spadku za granicą?

Rodacy, którzy przebywają za granicą, również są uprawnieni do złożenia oświadczenia o przyjęciu spadku. Warto wskazać, że konsul posiada kompetencje zbliżone do notariusza. Na podstawie art. 28 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo konsularne może on urzędowo poświadczać przyjęcie lub odrzucenie spadku. W rezultacie spadkobiercy, którzy mieszkają za granicami Polski, nie muszą składać oświadczenia o przyjęciu spadku w ojczyźnie.

Oświadczenie o przyjęciu spadku – co z błędem lub groźbą?

Kwestie spadkowe często wiążą się z wieloma przykrymi sytuacjami. Oczywiście, każdy z nas może paść ofiarą oszustwa czy szantażu. Kodeks cywilny wskazuje jednak środki, które możemy podjąć, by uniknąć przykrych konsekwencji. Jeżeli natomiast oświadczenie o przyjęciu spadku zostało złożone pod wpływem błędu lub groźby, stosuje się przepisy o wadach oświadczenia woli.

Zgodnie z art. 84 kc uchylenie się od wady oświadczenia woli, pod wpływem błędu, jest następujące:

• w razie błędu co do treści czynności prawnej można uchylić się od skutków prawnych swego oświadczenia woli; jeżeli jednak oświadczenie woli było złożone innej osobie, uchylenie się od jego skutków prawnych dopuszczalne jest tylko wtedy, gdy błąd został wywołany przez tę osobę, chociażby bez jej winy, albo gdy wiedziała ona o błędzie lub mogła z łatwością błąd zauważyć; ograniczenie to nie dotyczy czynności prawnej nieodpłatnej,
• można powoływać się tylko na błąd uzasadniający przypuszczenie, że gdyby składający oświadczenie woli nie działał pod wpływem błędu i oceniał sprawę rozsądnie, nie złożyłby oświadczenia tej treści (błąd istotny).

Podczas gdy w przypadku groźby uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia wymaga obawy przed poważnym niebezpieczeństwem osobistym lub majątkowym, Kodeks przewiduje także dodatkowe zmiany. Uchylenie się od skutków prawnych powinno nastąpić przed sądem, a spadkobierca powinien jednocześnie oświadczyć, czy i jak spadek przyjmuje. Możliwe jest także, że spadkobierca, który działał pod wpływem groźby lub błędu, nie złoży oświadczenia w terminie. W takiej sytuacji może uchylić się od skutków prawnych jego niezachowania. Warto zaznaczyć, że sąd musi zatwierdzić uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku.