Pochodna pigułki gwałtu – substancja psychotropowa czy substancja zastępcza?

29 grudnia 2020
hello world!

1 grudnia 2020 r. do Izby Karnej Sądu Najwyższego wpłynęło pytanie prawne z sądu apelacyjnego, czy substancja zawierająca γ-butyrolakton (GBL) jest substancją psychotropową czy środkiem zastępczym? Zagadnienie to powstało na tle sprawy karnej mężczyzny, który handlował pigułkami zawierającymi GBL. Za te przestępstwa sąd okręgowy wymierzył oskarżonemu karę pięciu lat pozbawienia wolności. Od tego wyroku odwołał się pełnomocnik skazanego, podnosząc w apelacji, że GBL nie jest środkiem psychotropowym, a środkiem zastępczym.

Pigułka gwałtu

γ-Butyrolakton nie jest wyraźnie wskazany w wykazie substancji psychotropowych (rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 17 sierpnia 2018 r. w sprawie wykazu substancji psychotropowych, środków odurzających oraz nowych substancji psychoaktywnych, Dz. U. poz. 1591 z późn. zm.), jednak jest laktonem GHB – substancji wymienionej w tym wykazie.

Stanowi zatem substancję psychotropową grupy II-P. Kwas gamma-hydroksymasłowy (GHB – znany jako pigułka gwałtu) i jego pochodna GBL wywołują efekt odurzenia zbliżony w skutkach do działania alkoholu. Duże dawki tej substancji (powyżej 4 gramów) mogą wywoływać amnezję i utratę świadomości. Ta właściwość kwasu γ-hydroksymasłowego wykorzystywana jest przez gwałcicieli. Dodatkowo alkohol etylowy wchodzi w interakcję z GHB i powoduje zwiększenie liczby efektów ubocznych.

Przedawkowanie tego środka może spowodować depresję oddechową, śpiączkę, a nawet śmierć. Wykrycie GHB we krwi jest bardzo trudne lub niemożliwe. Jego ostatecznymi metabolitami są bowiem dwutlenek węgla i woda. Testery jednorazowego użytku, które wykrywają GHB w napojach, są dostępne w Polsce. Testery mają jednak problem z wykrywaniem małych ilości GHB (mniej niż 1,25 g / 250 ml). Ponieważ pozytywny wynik testu polega na zaciemnieniu pola kontrolnego, test ten nie sprawdza się w napojach o ciemnej barwie. Ze względu na sposób nanoszenia próbki na test podobny problem występuje w napojach i potrawach o gęstej konsystencji.

Przeczytaj również: Jak przebiega badanie trzeźwości i na obecność narkotyków u nieletniego?

Pochodna pigułki gwałtu – stanowisko Głównego Inspektoratu Farmaceutycznego 

Wobec licznych zapytań, które wpływały do GIF, a które dotyczyły GBL (γ-Butyrolaktonu), Główny Inspektor Farmaceutyczny wydał stanowisko w tej sprawie, w którym podkreślił, że γ-Butyrolakton (GBL) jest kontrolowany na mocy ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 2050) jako substancja psychotropowa grupy II-P.

W związku z tym, zgodnie z art. 35 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, podjęcie działalności w zakresie wytwarzania, przetwarzania, przerabiania, przywozu lub dystrybucji środków odurzających lub substancji psychotropowych wymaga zezwolenia Głównego Inspektora Farmaceutycznego.

Pochodna pigułki gwałtu – pytanie postawione Sądowi Najwyższemu 

Sąd Najwyższy będzie więc rozstrzygał, czy substancja zawierająca GBL jest substancją psychotropową czy środkiem zastępczym. Odpowiedź na to pytanie jest o tyle istotna, że jeśli okaże się, że rozporządzenie ministra zdrowia w sprawie wykazu substancji psychotropowych, środków odurzających oraz nowych substancji psychoaktywnych pominęło ten środek w wykazie substancji zakazanych, to skazany może otrzymać dużo niższą karę lub uniewinnienie.

Na rozprawie apelacyjnej pełnomocnik skazanego mężczyzny przedstawił dwie opinie biegłych. Nie były one natomiast zgodne co do tego, czy GBL to środek psychotropowy, czy zastępczy. Natomiast z komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego wynika, że GBL jest środkiem psychotropowym (choć komunikat ten nie jest prawnie wiążący). Problem prawny dotyczy interpretacji ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, a konkretnie aktu wykonawczego wydanego na jej podstawie – wspomnianego wcześniej rozporządzenia ministra zdrowia w sprawie wykazu substancji psychotropowych, środków odurzających oraz nowych substancji psychoaktywnych.

Posiadanie środków odurzających i psychotropowych

Warto dodać, że zgodnie z art. 62 ust.1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii kto wbrew przepisom ustawy posiada środki odurzające lub substancje psychotropowe, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. „Posiadanie” należy rozumieć jako faktyczne, choćby krótkotrwałe, władztwo nad rzeczą. Legalna definicja „posiadania” zawarta jest w art. 336 Kodeksu cywilnego. Stwierdza się w nim, że posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jako użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny).

Można przyjąć, że każde władanie środkiem odurzającym lub substancją psychotropową jest posiadaniem w rozumieniu przepisu art. 62 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii (uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2011 r., sygn. I KZP 24/10). Posiadanie środków odurzających i substancji psychotropowych jest dozwolone jedynie w ściśle określonych przez ustawę przypadkach, przez wskazane w niej podmioty i po spełnieniu ustawowych wymogów (np. w celach medycznych, przemysłowych lub prowadzenia badań).

Przeczytaj również: Jakie konsekwencje wiążą się z posiadaniem narkotyków?

Sygnatura sprawy: I KZP 13/20

chevron-down
Copy link