Czy można ubezwłasnowolnić osobę uzależnioną od alkoholu?

9 października 2019
/

Zgodnie z przepisami ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi możliwe jest poddanie leczeniu osoby uzależnionej od alkoholu. Co do zasady leczenie to jest dobrowolne. Ustawa przewiduje jednak wyjątki. 

Przesłanki skierowania na badanie w przedmiocie uzależnienia od alkoholu

Zgodnie z art. 24 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (dalej jako „uwtpa”) osoby, które w związku z nadużywaniem alkoholu powodują rozkład życia rodzinnego, demoralizację małoletnich, uchylają się od obowiązku zaspokajania potrzeb rodziny albo systematycznie zakłócają spokój lub porządek publiczny, kieruje się na badanie przez biegłego w celu wydania opinii w przedmiocie uzależnienia od alkoholu i wskazania rodzaju zakładu leczniczego. 

Przeczytaj również:
Uzależnienie od alkoholu nie jest powodem do wysłania kierowcy na badania

Nałożenie obowiązku poddania się leczeniu odwykowemu

Osoby, o których mowa w art. 24 uwtpa, jeżeli uzależnione są od alkoholu, zobowiązać można do poddania się leczeniu w stacjonarnym lub niestacjonarnym zakładzie lecznictwa odwykowego (art. 26 ust. 1 uwtpa). Przymusowe leczenie odwykowe jest wyjątkiem od przyjętej przez ustawodawcę zasady dobrowolności poddania się leczeniu odwykowemu przez osoby uzależnione od alkoholu. O zastosowaniu obowiązku poddania się leczeniu w zakładzie lecznictwa odwykowego orzeka sąd. Po przeprowadzeniu postępowania w trybie nieprocesowym sąd decyduje, czy zachodzi konieczność orzeczenia o obowiązku poddania się danej osoby przymusowemu leczeniu odwykowemu. Bada się przede wszystkim, czy osoba, która ma być poddana przymusowemu odwykowi, faktycznie nadużywa alkoholu oraz czy nadużywanie to jest powodem rozkładu życia rodzinnego, demoralizacji małoletnich, uchylania się od obowiązku zaspokajania potrzeb rodziny albo systematycznego zakłócania spokoju lub porządku publicznego. Oznacza to, iż sąd nie będzie mógł orzec o obowiązku leczenia przymusowego w przypadku, gdy stwierdzi, iż dana osoba wprawdzie nadużywa alkoholu i równocześnie np. uchyla się od pracy lub zakłóca spokój i porządek publiczny, ale zachowania te nie mają związku z nadużywaniem alkoholu. 

Przeczytaj również:
Jak długo może trwać odwyk?

Postępowanie o zastosowanie przymusowego leczenia

Postępowanie o zastosowanie przymusowego leczenia odwykowego toczy się przed sądem wyłącznie na wniosek złożony przez podmiot dysponujący uprawnieniem do jego złożenia. Ustawodawca określa w art. 26 ust. 3 uwtpa podmioty, które mogą wystąpić do sądu z wnioskiem o orzeczenie, wobec osoby nadużywającej alkoholu, obowiązku poddania się leczeniu odwykowemu. Uprawnienia te przysługują:

  • gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych;
  • prokuratorowi.

Do wniosku należy dołączyć zebraną dokumentację wraz z opinią biegłego. Jeżeli badanie zostało przez niego przeprowadzone (art. 26 ust. 4 uwtpa). W przypadku braku opinii biegłego w przedmiocie uzależnienia od alkoholu osoby, której postępowanie dotyczy, sąd zarządzi poddanie tej osoby odpowiednim badaniom.

Wniosek o ubezwłasnowolnienie

Stosownie do art. 13 § 1 ustawy Kodeks cywilny osoba, która ukończyła lat trzynaście, może być ubezwłasnowolniona całkowicie, jeżeli wskutek choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, nie jest w stanie kierować swym postępowaniem. Jeżeli sąd, który nałożył na osobę uzależnioną od alkoholu obowiązek poddania się leczeniu odwykowemu, dojdzie do przekonania, że osoba ta nie jest w stanie kierować swym postępowaniem w takim stopniu, że uzasadnia to wystąpienie z wnioskiem o jej ubezwłasnowolnienie całkowite, ma obowiązek zawiadomić o tym prokuratora. Prokurator, ma bowiem prawo złożyć wniosek o wszczęcie postępowania o ubezwłasnowolnienie. Z wnioskiem takim może wystąpić również:

  • osoba, której dotyczy wniosek;
  • jej przedstawiciel ustawowy;
  • małżonek osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie.

Ubezwłasnowolnienie osoby uzależnionej

Osoba ubezwłasnowolniona poddana obowiązkowi leczenia odwykowego jest kierowana przez sąd opiekuńczy do domu pomocy społecznej dla osób uzależnionych od alkoholu. Chyba że zachodzi możliwość objęcia tej osoby inną stałą opieką (art. 35 ust. 2 uwtpa), gdzie zostaje poddana leczeniu odwykowemu. Osoba przyjęta do domu pomocy społecznej podlega okresowym badaniom stanu zdrowia w zakresie uzasadniającym jej pobyt w tym miejscu. Badania przeprowadza się co najmniej raz na 6 miesięcy. Pobyt osoby ubezwłasnowolnionej z powodu uzależnienia od alkoholu w domu pomocy społecznej może trwać tak długo, jak długo trwa jej ubezwłasnowolnienie. 

Przypomnieć także należy, iż osoba ubezwłasnowolniona całkowicie jest pozbawiona zdolności do czynności prawnych. Oznacza to, że ewentualne czynności dokonane przez taką osobę są nieważne. Osoba ta nie może też być podmiotem niektórych praw i obowiązków.