Wobec kogo ma zastosowanie ustawa o bestiach?

30 września 2019
/

W 2020 roku Henryk Kukuła, znany jako „monstrum z Chorzowa", kończy odbywać karę 25 lat pozbawienia wolności. Swoją pierwszą ofiarę, która była pięcioletnią dziewczynką, zabił, a następnie zbezcześcił jej ciało, gdy miał 14 lat. „Bałem się, że będzie krzyczeć” – mówił śledczym. Poza dziewczynką zabił jeszcze trójkę innych dzieci. Dyrektor zakładu karnego, w którym odbywa karę, zamierza złożyć w sądzie wniosek, żeby Kukuła podlegał tzw. ustawie o bestiach i nigdy nie wyszedł na wolność.

Historia Kukuły

Henryk Kukuła od najmłodszych lat sprawiał problemy wychowawcze. Był agresywny wobec rówieśników. W 1980 roku, gdy miał 14 lat, zamordował 5-letnią dziewczynkę. Po śmierci zbezcześcił zwłoki, wkładając palce do jej pochwy. Kukuła został umieszczony w zakładzie wychowawczym w Krupskim Młynie. W czasie pobytu w ośrodku skatował na śmierć i zgwałcił 9-letniego syna wychowawcy. Za zbrodnię został skazany na 15 lat pozbawienia wolności. Na mocy amnestii z grudnia 1989 roku wyrok obniżono do 10 lat. W kwietniu 1990 roku Kukuła opuścił zakład karny, a w lipcu 1990 roku zgwałcił i zamordował w Rudzie Śląskiej dwóch braci. Za tę zbrodnię został skazany na 25 lat więzienia. Do wyroku doliczono mu 3 lata i 9 miesięcy pozbawienia wolności, które pozostały do odbycia z wcześniejszego wyroku. Dodatkowy rok pozbawienia wolności Kukuła otrzymał za napaść na strażnika więziennego. Henryk Kukuła w 2020 roku skończy odbywać karę w więzieniu w Rzeszowie. Czy zostanie objęty tzw. ustawą o bestiach i skierowany do specjalnego zamkniętego ośrodka w Gostyninie? Wniosek do sądu o przeniesienie Kukuły do Gostynina musi złożyć dyrektor zakładu karnego na osiem miesięcy przed zakończeniem kary.

Przeczytaj również:
Chłopczyk trzymany pół roku pod schodami - sprawa Dzieci z Kurim

Ustawa o bestiach

Ustawa z dnia 22 listopada 2013 r. o postępowaniu wobec osób z zaburzeniami psychicznymi stwarzających zagrożenie życia, zdrowia lub wolności seksualnej innych osób (dalej jako „ustawa”), znana jest bardziej jako „ustawa o bestiach”. Reguluje ona postępowanie wobec osób, które spełniają łącznie następujące przesłanki:

  1. odbywają prawomocnie orzeczoną karę pozbawienia wolności lub karę 25 lat pozbawienia wolności, wykonywaną w systemie terapeutycznym,
  2. w trakcie postępowania wykonawczego występowały u nich zaburzenia psychiczne w postaci upośledzenia umysłowego, zaburzenia osobowości lub zaburzenia preferencji seksualnych,
  3. stwierdzone u nich zaburzenia psychiczne mają taki charakter lub takie nasilenie, że zachodzi co najmniej wysokie prawdopodobieństwo popełnienia czynu zabronionego z użyciem przemocy lub groźbą jej użycia przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności seksualnej, zagrożonego karą pozbawienia wolności, której górna granica wynosi co najmniej 10 lat.

Przeczytaj również:
Pedofilia i child grooming - prawnokarne aspekty

Ośrodek

Zgodnie z art. 3 ustawy, wobec osoby stwarzającej zagrożenie stosuje się nadzór prewencyjny albo umieszczenie w Krajowym Ośrodku Zapobiegania Zachowaniom Dyssocjalnym. Zadaniem Ośrodka jest prowadzenie postępowania terapeutycznego wobec osób stwarzających zagrożenie umieszczonych w Ośrodku (art. 4 ust. 3 ustawy).

W Ośrodku powołuje się służbę ochrony, której zadania są realizowane przez pracowników wpisanych na listę kwalifikowanych pracowników ochrony fizycznej. Do zadań służby ochrony należy ochrona osób przebywających w Ośrodku, ochrona mienia, zapewnienie bezpieczeństwa i porządku na terenie Ośrodka, a także zapewnienie, aby osoby stwarzające zagrożenie w nim umieszczone nie opuściły go i nie oddaliły się samowolnie (art. 6 ustawy).

Teren Ośrodka i znajdujące się na nim pomieszczenia są wyposażone w urządzenia monitorujące (art. 7 ustawy), umożliwiające stały nadzór nad osobami stwarzającymi zagrożenie umieszczonymi w Ośrodku oraz kontrolę stosowania przymusu bezpośredniego. Monitorowany obraz lub dźwięk jest utrwalany. Zapis utrwalonego obrazu i dźwięku podlega jednak ochronie określonej w przepisach o ochronie danych osobowych. Dostęp do urządzeń monitorujących oraz do zapisu utrwalonego za ich pomocą mają wyłącznie osoby upoważnione przez kierownika Ośrodka. Zapisy te przechowuje się przez 6 miesięcy. Po upływie tego terminu przechowywania zapis usuwa się w sposób uniemożliwiający jego odzyskanie. 

Przeczytaj również:
Przestępstwa seksualne – kiedy więzienie, a kiedy terapia?

Osoba stwarzająca zagrożenie

Zgodnie z art. 9 ustawy, jeżeli wydana w trakcie postępowania wykonawczego opinia psychiatryczna i psychologiczna o stanie zdrowia osoby odbywającej prawomocnie orzeczoną karę pozbawienia wolności lub karę 25 lat pozbawienia wolności, wskazuje, że osoba ta spełnia przesłanki określone w art. 1 pkt 2 i 3, czyli:

  1. w trakcie postępowania wykonawczego występowały u nich zaburzenia psychiczne w postaci upośledzenia umysłowego, zaburzenia osobowości lub zaburzenia preferencji seksualnych,
  2. stwierdzone u nich zaburzenia psychiczne mają taki charakter lub takie nasilenie, że zachodzi co najmniej wysokie prawdopodobieństwo popełnienia czynu zabronionego z użyciem przemocy lub groźbą jej użycia przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności seksualnej, zagrożonego karą pozbawienia wolności, której górna granica wynosi co najmniej 10 lat,

dyrektor zakładu karnego występuje do właściwego sądu z wnioskiem o uznanie takiej osoby za stwarzającą zagrożenie. Do wniosku dołącza się opinię, a także informację o wynikach dotychczas stosowanych programów terapeutycznych i postępach w resocjalizacji. 

Decyzja sądu

Po otrzymaniu takiego wniosku sąd niezwłocznie podejmuje czynności zmierzające do ustalenia, czy osoba, której dotyczy wniosek, rzeczywiście jest osobą stwarzającą zagrożenie (art. 10 ust. 1 ustawy). Zgodnie z art. 11 ustawy, w celu ustalenia, czy osoba, której dotyczy wniosek, wykazuje zaburzenia w postaci upośledzenia umysłowego, zaburzenia osobowości lub zaburzenia preferencji seksualnych, sąd, w terminie 7 dni od dnia otrzymania wniosku, powołuje:

  1. dwóch biegłych lekarzy psychiatrów
  2. w sprawach osób z zaburzeniami osobowości ponadto biegłego psychologa, a w sprawach osób z zaburzeniami preferencji seksualnych - ponadto biegłego lekarza seksuologa lub certyfikowanego psychologa seksuologa

Jeżeli biegli lekarze psychiatrzy zgłoszą taką konieczność, badanie psychiatryczne może być połączone z obserwacją w zakładzie psychiatrycznym (art. 13 ustawy).

Przesłanki zastosowania nadzoru prewencyjnego lub umieszczenia w Ośrodku

Zgodnie z art. 14 ustawy, sąd dokonując oceny, czy jest konieczne zastosowanie wobec osoby stwarzającej zagrożenie nadzoru prewencyjnego albo umieszczenie jej w Ośrodku, bierze pod uwagę całokształt okoliczności ustalonych w sprawie. Szczególne znaczenie mają opinie biegłych, wyniki prowadzonego dotychczas postępowania terapeutycznego oraz możliwość efektywnego poddania się przez tę osobę postępowaniu terapeutycznemu na wolności. Jeżeli charakter stwierdzonych zaburzeń psychicznych lub ich nasilenie wskazują, że zachodzi wysokie prawdopodobieństwo popełnienia przez tę osobę czynu zabronionego z użyciem przemocy lub groźbą jej użycia przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności seksualnej, zagrożonego karą pozbawienia wolności, której górna granica wynosi co najmniej 10 lat, wówczas zostanie orzeczony wobec niej nadzór prewencyjny. Natomiast umieszczenie w ośrodku następuje wtedy, gdy charakter stwierdzonych zaburzeń psychicznych lub ich nasilenie wskazują, że jest to niezbędne ze względu na bardzo wysokie prawdopodobieństwo popełnienia czynu zabronionego z użyciem przemocy lub groźbą jej użycia przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności seksualnej, zagrożonego karą pozbawienia wolności, której górna granica wynosi co najmniej 10 lat. Co istotne, nadzór prewencyjny i umieszczenie w Ośrodku orzeka się bez określenia terminu.

Wypisanie z ośrodka

Nie rzadziej niż raz na 6 miesięcy sąd, na podstawie opinii lekarza psychiatry oraz wyników postępowania terapeutycznego, ustala, czy jest niezbędny dalszy pobyt w Ośrodku osoby stwarzającej zagrożenie (art. 46 ustawy). Kierownik Ośrodka co 6 miesięcy przesyła do sądu opinię lekarza psychiatry o stanie zdrowia osoby stwarzającej zagrożenie umieszczonej w Ośrodku i o wynikach postępowania terapeutycznego. Opinię taką jest obowiązany przesłać bezzwłocznie, jeżeli w związku ze zmianą stanu zdrowia tej osoby uzna, że jej dalszy pobyt w Ośrodku nie jest konieczny.

Zgodnie z art. 47 ustawy, sąd może w każdym czasie 

  • na wniosek osoby stwarzającej zagrożenie umieszczonej w Ośrodku o ustalenie potrzeby  jej dalszego pobytu w Ośrodku;
  • na wniosek kierownika Ośrodka; lub
  • z urzędu

postanowić o wypisaniu osoby z Ośrodka, jeżeli wyniki postępowania terapeutycznego i zachowanie tej osoby uzasadniają przypuszczenie, że jej dalszy pobyt w Ośrodku nie jest konieczny. Przed wydaniem postanowienia o wypisaniu z Ośrodka sąd wysłuchuje biegłych (psychiatrów i w razie potrzeby seksuologa). Orzekając o wypisaniu osoby z Ośrodka, możliwe jest orzeczenie zastosowania nadzoru prewencyjnego.