Czy możliwe jest rozwiązanie umowy o pracę z ciężarną?

18 października 2019
/

Co do zasady kobietom w ciąży zatrudnionym na podstawie umowy o pracę przysługuje szczególna ochrona przed jej wypowiedzeniem oraz rozwiązaniem w okresie ciąży. Pracownica podlega także ochronie później, w czasie urlopu macierzyńskiego. Jednakże przepisy kodeksu pracy nie dają ochrony absolutnej. Czy zatem można zwolnić kobietę w ciąży? W jakich sytuacjach pracodawca będzie mógł rozwiązać umowę o pracę z kobietą w ciąży?

Ochrona przed wypowiedzeniem?

Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy Kodeks pracy (dalej jako „kp”), pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie ciąży, a także w okresie urlopu macierzyńskiego pracownicy. Istnieją jednak pewne wyjątki. Są to sytuacje, gdy zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z jej winy.  Reprezentująca pracownicę zakładowa organizacja związkowa wyraziła natomiast zgodę na rozwiązanie umowy. Przepisu tego nie stosuje się jednak do pracownicy w okresie próbnym, który nie przekracza jednego miesiąca.

Zakaz rozwiązania przez pracodawcę umowy o pracę w okresie ciąży pracownicy i urlopu macierzyńskiego dotyczy wypowiedzenia (w tym również wypowiedzenia zmieniającego). Dotyczy on również rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z przyczyn niezawinionych przez pracownicę (art. 53 kp). Nawet jeżeli oświadczenie to zostało złożone jej w okresie przed zajściem w ciążę, a pracownica zaszła w ciążę w czasie biegu wypowiedzenia, albo w okresie, gdy była ona już w ciąży, lecz o tym fakcie nie wiedziała. Potwierdza to wyrok Sądu Najwyższego z 29 marca 2001 r., sygn. I PKN 330/00.

Wypowiedzenie zmieniające jest jednak dopuszczalne w przypadku wejścia w życie nowego lub zmiany obowiązującego układu zbiorowego, a także regulaminu wynagradzania. Wypowiedzenie zmieniające jest dopuszczalne także na podstawie przepisów o zwolnieniach grupowych. Pracownicy przysługuje wówczas dodatek wyrównawczy do końca okresu, w którym korzystałaby ze szczególnej ochrony przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem stosunku pracy.

Co istotne, zgodnie z art. 177 § 5 kp, przepisy ochronne stosuje się odpowiednio także do pracownika – ojca wychowującego dziecko lub pracownika – innego członka najbliższej rodziny, w okresie korzystania z urlopu macierzyńskiego.

Co jeśli kobieta w ciąży została zwolniona?

Jeżeli po złożeniu przez pracodawcę wypowiedzenia pracownica przyniesie zaświadczenie lekarskie, że w chwili jego składania była już w ciąży, pracodawca ma obowiązek cofnąć to oświadczenie. Na to wskazuje treść wyroku Sądu Najwyższego z 30 maja 2017 r., sygn. I PK 174/16.

W takiej sytuacji pracodawca powinien bez zbędnej zwłoki cofnąć oświadczenie o wypowiedzeniu umowy o pracę. Jeśli dowiedział się on, że w czasie biegu wypowiedzenia pracownica zaszła w ciążę, a zostało potwierdzone odpowiednim zaświadczeniem lekarskim. Obowiązek cofnięcia wypowiedzenia istnieje nawet już po ustaniu stosunku pracy. Konieczne jest jedynie aby pracownica wykazała zaświadczeniem lekarskim, że była w ciąży najpóźniej ostatniego dnia biegu okresu wypowiedzenia.

Ponadto Sąd Najwyższy stwierdził, że obowiązek cofnięcia przez pracodawcę oświadczenia obejmuje też inne sytuacje. Takie, w których pracownica była już w ciąży w dniu wypowiedzenia lub rozwiązania umowy przez pracodawcę bez wypowiedzenia. Dowiedziała się o niej jednak po otrzymaniu oświadczenia pracodawcy. Dopiero wtedy zawiadomiła go o swoim stanie, przedkładając stosowne zaświadczenie lekarskie.

W razie nieodwołania przez pracodawcę wbrew obowiązkowi oświadczenia o wypowiedzeniu lub rozwiązaniu bez wypowiedzenia umowy o pracę pracownicy przysługują na ogólnych zasadach roszczenia związane z rozwiązaniem umowy o pracę z naruszeniem przepisów prawa pracy. Z tą jednak różnicą, że jeśli dochodzi ona przywrócenia do pracy, to ma roszczenie o wynagrodzenie za cały czas niewykonywania pracy (art. 47 i 57 § 2 kp).

Przeczytaj również:
Przez pomyłkę rzuciłaś pracę w trakcie ciąży? Możesz naprawić ten błąd

Rozwiązanie umowy o pracę z kobietą w ciąży

Czy można zwolnić kobietę w ciąży - przedłużenie trwającej umowy

Zgodnie z art. 177 § 3 kp, umowa o pracę zawarta na czas określony albo na okres próbny przekraczający jeden miesiąc, która uległaby rozwiązaniu po upływie trzeciego miesiąca ciąży, ulega przedłużeniu do dnia porodu. Przepisu tego nie stosuje się jednak do umowy o pracę na czas określony zawartej w celu zastępstwa pracownika w czasie jego usprawiedliwionej nieobecności w pracy (art. 177 § 31 kp). Innymi słowy, kobieta, która zawarła umowę o pracę na czas określony albo na okres próbny przekraczający miesiąc, a umowa ta uległaby rozwiązaniu po upływie trzeciego miesiąca ciąży, zachowuje status pracownicy do czasu porodu. W dniu porodu traci jednak ten status. Jako niepracownicy nie przysługuje jej zatem prawo do urlopu macierzyńskiego. W takiej sytuacji kobieta ma jednak zapewnione prawo do zasiłku macierzyńskiego. Potwierdzenie można znaleźć w art. 30 ust. 4 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.

Czy można zwolnić kobietę w ciąży - upadłość lub likwidacja pracodawcy

Rozwiązanie przez pracodawcę umowy o pracę za wypowiedzeniem w okresie ciąży lub urlopu macierzyńskiego może nastąpić tylko w określonych sytuacjach. Będzie to ogłoszenie upadłości lub likwidacji pracodawcy (art. 177 § 4 kp). Pracodawca jest obowiązany uzgodnić z reprezentującą pracownicę zakładową organizacją związkową termin rozwiązania umowy o pracę. W razie niemożności zapewnienia w tym okresie innego zatrudnienia pracownicy przysługują świadczenia określone w odrębnych przepisach. Okres pobierania tych świadczeń wlicza się do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze. W razie rozwiązania przez pracodawcę umowy o pracę za wypowiedzeniem w okresie ciąży pracownicy lub jej urlopu macierzyńskiego w związku z ogłoszeniem upadłości lub likwidacji pracodawcy i niemożności zapewnienia jej w tym okresie innego zatrudnienia, pracownicy przysługuje prawo do zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego.

Możliwe porozumienie stron

Praca nie ma charakteru przymusowego. Kobieta w ciąży natomiast nie traci zdolności do czynności prawnej. Oznacza to, że w okresie ciąży kobieta może wypowiedzieć umowę o pracę. Może również wyrazić zgodę na jej rozwiązanie w drodze porozumienia stron. Jeżeli jednak nie miała świadomości swego stanu, to może uchylić się od skutków złożonego oświadczenia woli jako złożonego pod wpływem błędu. Warto zapoznać się z treścią wyroku z 19 marca 2002 r. (sygn. I PKN 156/01) Sądu Najwyższego. SN przyjął, iż pracownica, która nie wiedząc, że jest w ciąży, złożyła oświadczenie woli zmierzające do rozwiązania umowy o pracę, może się uchylić od skutków tego oświadczenia. Niezależnie od tego, czy błąd został wywołany przez pracodawcę, czy wiedział on o błędzie lub mógł go z łatwością zauważyć.

Czy pracodawca może zwolnić kobietę w ciąży

Zwolnienie dyscyplinarne jest dopuszczalne

Zgodnie z art. 52 kp, pracodawca może zawsze rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika w razie:

  1. ciężkiego naruszenia przez pracownika podstawowych obowiązków pracowniczych;
  2. popełnienia przez pracownika w czasie trwania umowy o pracę przestępstwa, które uniemożliwia dalsze zatrudnianie go na zajmowanym stanowisku, jeżeli przestępstwo jest oczywiste lub zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem;
  3. zawinionej przez pracownika utraty uprawnień koniecznych do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku.

Dodatkowo w wyżej wymienionych sytuacjach trzeba uzyskać zgodę reprezentującej pracownicę organizacji związkowej.