Spacer z dzieckiem po chodniku – czy rzeczywiście grozi nam mandat?

12 września 2019
/

W ostatnich dniach w mediach huczy od (na pozór absurdalnie brzmiącego) hasła mówiącego, że za spacer z dzieckiem po chodniku grozi nam mandat. Wszystko za sprawą Sądu Rejonowego w Sokółce, który dopatrzył się luki w przepisach i zwrócił się w tej sprawie do Trybunału Konstytucyjnego. Okazuje się bowiem, że aktualnie taki mandat rzeczywiście jest możliwy.

Niejednoznaczny przepis

Sąd Rejonowy w Sokółce zakwestionował art. 89 ustawy Kodeks wykroczeń (dalej jako „kw”). Zgodnie z tym przepisem, kto mając obowiązek opieki lub nadzoru nad małoletnim do lat 7, dopuszcza do przebywania małoletniego na drodze publicznej lub na torach pojazdu szynowego, podlega karze grzywny albo karze nagany. Przepis ten co do zasady chroni bezpieczeństwo zdrowia i życia małoletniego, a także bezpieczeństwo w komunikacji. Obecność dziecka na drodze lub torach może bowiem wywołać wadliwe reakcje innych użytkowników drogi i prowadzić do zakłóceń bezpieczeństwa w ruchu. Penalizowane jest więc zachowanie osób polegające na zaniedbaniu obowiązku opieki lub nadzoru nad dzieckiem, prowadzącym do możliwości znalezienia się małoletniego w miejscu dla siebie niebezpiecznym. Może ono przybrać formę np. pozostawienia dziecka bez opieki na pewien czas lub pozwolenia dziecku na samodzielne przejście na drugą stronę jezdni. 

Przeczytaj również:
Kiedy można przekraczać jezdnię poza przejściem dla pieszych?

Prawo o ruchu drogowym

Artykuł 89 kw wprowadza odpowiedzialność za złamanie zakazu określonego w art. 43 ustawy Prawo o ruchu drogowym, który stanowi, że dziecko w wieku do 7 lat może korzystać z drogi tylko pod opieką osoby, która osiągnęła wiek co najmniej 10 lat. Powyższe nie dotyczy strefy zamieszkania oraz drogi przeznaczonej wyłącznie dla ruchu pieszych. O ile w przypadku torowiska wyraźnie ograniczono miejsce przebywania do torów, o tyle drogi publicznej nie zawężono wyłącznie do jezdni. A zgodnie z przepisami ustawy Prawo o ruchu drogowym (dalej jako „prd”) droga to wydzielony pas terenu składający się z jezdni, pobocza, chodnika, drogi (ścieżki) dla pieszych lub drogi (ścieżki) dla rowerów, łącznie z torowiskiem pojazdów szynowych znajdującym się w obrębie tego pasa, przeznaczony do ruchu lub postoju pojazdów, ruchu pieszych, jazdy wierzchem lub pędzenia zwierząt (art. 2 pkt 1 prd). Oznacza to to, że przepisy prawa o ruchu drogowym zakazują korzystania ze wszystkich części drogi, w tym i z chodnika, dzieciom do lat 7 bez opieki osoby w wieku co najmniej 10 lat. Zakaz ten wyłączony jest jedynie w zakresie drogi przeznaczonej wyłącznie dla pieszych. Ratio legis tak szerokiego określenia miejsca obowiązywania zakazu przebywania dziecka jest fakt, iż dziecko, znajdując się w pobliżu jezdni, może w każdej chwili na nią wejść.

Spacer z dzieckiem - mandat

Na kim ciąży obowiązek opieki lub nadzoru?

Sprawcą wykroczenia z art. 89 kw może być ten, na kim ciąży obowiązek opieki lub nadzoru nad małoletnim do lat 7. Będą to więc rodzice, formalni opiekunowie, a także osoba, pod której czasową opieką znajduje się dziecko, w tym również opiekuni w przedszkolu i szkole. Czyn z art. 89 kw stanowi wykroczenie, które prowadzi do narażenia na niebezpieczeństwo abstrakcyjne. Dla ponoszenia odpowiedzialności z tego przepisu jest więc konieczne sprowadzenie bezpośredniego niebezpieczeństwa – wówczas byłoby to spowodowanie narażenia na niebezpieczeństwo dla zdrowia lub życia w rozumieniu art. 160 ustawy Kodeks karny (dalej jako „kk”). W takich warunkach możliwe jest naruszenie art. 89 kw, jak również art. 160 kk.

Przeczytaj również:
Czy można jeździć rowerem po chodniku?

Konsekwencje mogą być różne

Wykroczenie z art. 89 kw zagrożone jest karą grzywny od 20 zł do 5000 zł (art. 24 § 1 kw) albo karą nagany. Natomiast jeżeli przebywanie dziecka na drodze spowoduje zagrożenie bezpieczeństwa w ruchu drogowym (art. 86 kw), na przykład poprzez gwałtowne hamowanie, wówczas sprawca narażony jest na karę grzywny. Podobnie wygląda odpowiedzialność również w innym przypadku – gdy przebywanie dziecka na drodze może doprowadzić do utrudnienia ruchu lub jego tamowania przez to, że kierujący pojazdami zmuszeni będą zatrzymać pojazd, by usunąć je z drogi (art. 90 kw).

Dalsze losy przepisu

Sąd Rejonowy w Sokółce wyraźnie wskazał, że funkcjonowanie w systemie prawnym artykułu 89 kw w aktualnym brzmieniu prowadzi do absurdalnej sytuacji. Staje się on bowiem podstawą do karania wszystkich, którzy ze swoimi dziećmi poruszają się po drogach publicznych lub torach pojazdu szynowego w jakiejkolwiek formie i bez znaczenia, w jakim celu. W związku z tym sąd, występując z pytaniem do Trybunału Konstytucyjnego, poddał pod wątpliwość zgodność tego przepisu kodeksu wykroczeń z przepisami ustawy zasadniczej, tj. z zasadą praworządności (art. 2), prawem do wychowania dziecka z uwzględnieniem stopnia jego dojrzałości (art. 48 ust. 1), a także prawem do swobodnego poruszania się (art. 52 ust. 1).