Konsekwencje wyłudzenia odszkodowania

27 stycznia 2020
hello world!

Kodeks karny zawiera także przepisy, których przedmiotem ochrony są zasady rzetelności w obrocie gospodarczym w zakresie działalności ubezpieczeniowej. Przepisem takim jest art. 298 Kodeksu karnego, regulujący kwestię wyłudzenia odszkodowania.

Umowa ubezpieczenia a wyłudzenie odszkodowania

Zgodnie z art. 298 § 1 ustawy Kodeks karny (dalej jako „kk”), kto w celu uzyskania odszkodowania z tytułu umowy ubezpieczenia powoduje zdarzenie będące podstawą do wypłaty takiego odszkodowania, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Czynność wykonawcza polega na sprowadzeniu zdarzenia będącego podstawą do wypłaty odszkodowania z tytułu umowy ubezpieczenia. Artykuł 805 § 1 Kodeksu cywilnego definiuje umowę ubezpieczenia jako umowę, w której ubezpieczyciel zobowiązuje się, w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa, spełnić określone świadczenie w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku, a ubezpieczający zobowiązuje się zapłacić składkę.

Wymagany skutek

Przestępstwo z art. 298 § 1 kk ma charakter skutkowy. Skutkiem jest zdarzenie będące podstawą wypłaty odszkodowania. Zdarzenie to jest odpowiednikiem określenia „wypadek” użytego w treści przepisów kodeksu cywilnego dotyczących umowy ubezpieczenia. Wypadek ma charakter zdarzenia losowego, a zatem takiego, które wystąpiło wbrew woli ubezpieczającego lub niezależnie od niej. Choć pojęcia zdarzenia i wypadku nie są tożsame, można uznać, że stanowią w pewnym sensie swoje odpowiedniki. Wywołując zdarzenie w rozumieniu art. 298 kk, sprawca pozoruje wypadek w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego. Co istotne, przestępstwo jest dokonane z chwilą wystąpienia zdarzenia. Nie ma znaczenia, czy doszło do wypłaty odszkodowania.

Przeczytaj również:
Wypadek! Kto właściwie jest winny?

Co do zasady, art. 298 § 1 kk dotyczy tylko spowodowania zdarzenia powodującego wypłatę z tytułu umowy ubezpieczenia majątkowego. Ubezpieczenie osobowe nie ma bowiem charakteru odszkodowawczego, przepis zaś mówi o wypłacie odszkodowania.

Zapobiegnięcie wypłaty odszkodowania? Brak kary

Nie podlega karze, kto przed wszczęciem postępowania karnego dobrowolnie zapobiegł wypłacie odszkodowania (art. 298 § 2 kk). Jeżeli sprawca nie jest osobą, na rzecz której zostało wypłacone odszkodowanie, czynny żal może polegać na nakłonieniu do nieprzyjęcia odszkodowania.

Odpowiedzialność karna

Występek oszustwa ubezpieczeniowego jest zagrożony karą pozbawienia wolności w wymiarze od 3 miesięcy do lat 5. Znajdzie tu zastosowanie przepis art. 37a kk, zgodnie z którym jeżeli ustawa przewiduje zagrożenie karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą 8 lat, można zamiast tej kary orzec grzywnę albo karę ograniczenia wolności. Co więcej, zgodnie z art. 66 kk, sąd może także warunkowo umorzyć postępowanie.

Klauzula niekaralności unormowana w art. 298 § 2 kk to szczególna klauzula czynnego żalu, nakładająca na sprawcę konieczność dobrowolnego podjęcia działań (własnych bądź innej osoby, np. pełnomocnika), które spowodują skutek w postaci niewypłacenia odszkodowania. W wypadku zapobiegnięcia wypłacie odszkodowania przez osobę trzecią wymagane jest ustalenie, że nastąpiło to z inicjatywy sprawcy (A. Marek, kom. do art. 298 k.k. [w:] A. Marek, Kodeks..., LEX 2010). Klauzula nie będzie miała zastosowania, gdy niewypłacenie odszkodowania nastąpiło w wyniku działania (wstrzymania się) instytucji ubezpieczeniowej czy innych przyczyn niezależnych od sprawcy, podobnie jak w przypadku zwrotu pobranego odszkodowania.

Oszustwo ubezpieczeniowe a przestępstwa przeciwko dokumentom

W sytuacji, gdy spowodowanie zdarzenia będącego podstawą wypłaty odszkodowania jest połączone z podrobieniem lub przerobieniem dokumentu albo użyciem takiego dokumentu jako autentycznego, należy zastosować kumulatywną kwalifikację z art. 298 kk w zw. z art. 270 kk (fałszowanie dokumentów).

Przeczytaj również:
Co grozi za fałszowanie dokumentu i używanie go jako autentyczny?

 

chevron-down
Copy link