Czym jest uznanie długu i komu powinno na nim zależeć?

Wierzycielowi powinno zależeć na tym, aby dłużnik uznał jego roszczenie. Co to właściwie oznacza? W przepisach polskiego prawa próżno szukać definicji uznania długu. Tym bardziej nie ma co marzyć o kompleksowej regulacji, która by go dotyczyła. Więcej informacji na temat tej instytucji dają nam orzeczenia sądów, a także stanowisko przyjmowane przez przedstawicieli doktryny. Czym jest zatem uznanie długu? W jaki sposób dłużnik może uznać dług?

W dużym uproszczeniu uznaniem długu (roszczenia) określa się przyznanie dłużnika, że jest świadomy istnienia jego zobowiązania wobec wierzyciela. Jednak takie uproszczenie w żadnym stopniu nie wyczerpuje dogłębnie tematu.

Dlaczego uznanie długu (uznanie roszczenia) jest istotne dla wierzyciela?

Uznanie długu przez dłużnika znacznie ułatwia wierzycielowi odzyskanie swojej własności. Głównie przez to, że niesie za sobą doniosłe skutki prawne. Mogą być one korzystne także dla dłużników. Pozwalają uniknąć konsekwencji podstępnego działania wierzycieli i firm windykacyjnych.

Typy uznania długu (uznania roszczenia)

Możemy wyróżnić dwa typy uznania roszczenia: właściwe oraz niewłaściwe.

• Uznanie właściwe ma formę umowy między dłużnikiem a wierzycielem, w której fundamentalne jest oświadczenie dłużnika o istnieniu swojego długu wobec wierzyciela.
• Uznanie niewłaściwe może przyjmować wiele postaci. W literaturze (M. Pyziak-Szafnicka: Uznanie długu, Łódź 1995, s. 113) wskazuje się – jako element treści uznania niewłaściwego – by z określonego aktu wynikało „w sposób niewątpliwy przekonanie dłużnika o tym, że spoczywa na nim dług”. Sąd Najwyższy w wyroku z 11 sierpnia 2011 r., I CSK 703/10  stwierdził, że: uznanie niewłaściwe polega na tym, że dłużnik nie składa wprawdzie wyraźnego oświadczenia o uznaniu roszczenia, lecz na podstawie objawów jego zachowania kontrahent może zasadnie przyjmować, że dłużnik ma świadomość ciążącego na nim zobowiązania i ma zamiar dobrowolnego spełnienia świadczenia

Tak więc skuteczność uznania długu nie jest uzależniona od żadnej szczególnej formy. Oczywiście z perspektywy wierzyciela bardziej korzystne jest otrzymanie uznania długu na piśmie. Ułatwia to m.in. dochodzenie swojej wierzytelności przed sądem. Ponadto forma pisemna jest niezbędna do powstania pewnych skutków uznania roszczenia.

Kolejną ważną cechą uznania długu jest fakt, że dłużnik może dokonać go nawet nieświadomie. Jest to spowodowane tym, że wola dłużnika nie wpływa na skuteczność dokonanego przez niego uznania. Co ważne, nie można go cofnąć ani odwołać. Nawet w przypadku późniejszego uświadomienia sobie przez dłużnika, jakie konsekwencje niosą jego wcześniejsze działania.

Co przyjmuje się za uznanie długu (uznania roszczenia)?

Instytucja uznania długu nie jest kompleksowo uregulowana w prawie. W żadnym kodeksie ustawodawca nie wskazuje przykładów zachowań dłużnika, które mogą być przyjęte za uznanie roszczenia. Dlatego bardzo ważna jest analiza orzecznictwa. Za uznanie długu, poza jasnym oświadczeniem dłużnika, można przyjąć takie jego czynności jak:

• prośby skierowane do wierzyciela, np. o zwolnienie z należności, rozłożenie jej na raty, zwolnienie z obowiązku płacenia odsetek, odroczenie terminu płatności;
• zapłata części długu (przy założeniu, że dłużnik nie kwestionuje pozostałej część należności);
• zapłata odsetek;
• ustanowienie zabezpieczenia;
• potwierdzenie salda;
• zawarcie z wierzycielem ugody dotyczącej roszczenia

Jakie konsekwencje wiążą się z uznaniem długu (uznaniem roszczenia)?

• przerwanie biegu terminu przedawnienia;
• zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, w zależności od okoliczności danej sprawy, uznanie długu może być uznane za zrzeczenie się przez dłużnika z prawa do korzystania z zarzutu przedawnienia. Ma to także zastosowanie w sytuacji, kiedy uznanie roszczenia nastąpiło po przedawnieniu roszczenia;
• sytuacja dowodowa wierzyciela w postępowaniu ulega znacznemu polepszeniu, jako że dłużnikowi trudno będzie wykazywać, że zobowiązanie nie istnieje.
• jeżeli dłużnik w odpowiedzi na wezwanie do zapłaty uznał zobowiązanie i zrobił to w formie pisemnej, to zgodnie z art. 485 §1 pkt 3 Kodeksu postępowania cywilnego, otwiera wierzycielowi ścieżkę do dochodzenia swojego roszczenia w postępowaniu nakazowym. Postępowanie nakazowe w porównaniu z postępowaniem zwykłym znacznie wzmacnia pozycję wierzyciela, i w sposób oczywisty pogarsza sytuację dłużnika.

Uznanie długu (uznanie roszczenia) – dla kogo ważne?

Podsumowując – uznanie roszczenia jest istotną instytucją w prawie cywilnym. Może odegrać bardzo ważną rolę w stosunku między wierzycielem i dłużnikiem. Dlatego obydwie strony zobowiązania powinny być świadome istnienia takiej instytucji.