Alfabet prawa: T jak testament

20 marca 2018
/

Testament w polskim prawie ma dwa znaczenia. Pierwsze z nich to dokument zawierający wolę testatora, ale testament to także określenie czynności prawnej. W Polsce spisywanie testamentu wciąż nie cieszy się szczególną popularnością. Wielu Polaków uważa, że testament mogą spisać tylko osoby ciężko chore lub zamożne.

Spisania testamentu można dokonać z pomocą notariusza lub własnoręcznie. Istnieją także specjalne okoliczności, w których testament może być wygłoszony ustnie w obecności co najmniej 3 świadków. Takie okoliczności to na przykład ryzyko bliskiej lub przedwczesnej śmierci. Taki testament ma tę samą moc prawną, co ten spisany przez notariusza lub własnoręcznie przez testatora.

Testament własnoręczny

Testament notarialny jest wciąż bardziej preferowaną drogą spisania ostatniej woli. Jednak opcja własnoręczna wcale nie musi być prawnie trudna lub skomplikowana. Według art. 949 § 1 Kodeksu Cywilnego, taki testament nie może być wydrukiem. Dokument ma charakter osobisty, więc także spisanie testamentu przez inną osobę, bez znaczenia czy jest to przyjaciel lub rodzina, unieważnia dokument. A to automatycznie przenosi cały spadek na ustawowych spadkobierców.

Testament musi być opatrzony imieniem nazwiskiem i dokładną datą, w której został on spisany. Na końcu musi też znajdować się własnoręczny podpis. Jeśli te wymogi zostaną spełnione, testament ma pełną moc prawną.

Zapisy testamentowe

Oprócz wymogów dotyczących formy dokumentu istnieją także sposoby zapisu testamentowego, które służą do rozdzielenia majątku między konkretne osoby. W przypadku spadku własnoręcznego testator ma do dyspozycji tylko zapis zwykły, który nie daje prawa do rozdzielenia składników majątku według woli, a tylko do określenia w formie ułamka części spadku, która ma przypaść danej osobie. Taki zapis powoduje, że w przypadku nieruchomości czy konkretnych przedmiotów lub firm, udziały lub wartość rozdziela się między wszystkich wymienionych w testamencie. Spadkobiercami mogą być osoby spoza rodziny, a także organizacje charytatywne i pozarządowe. Osoby, które mają zostać spadkobiercami, powinny być wymienione w testamencie z imienia i nazwiska, można także dodać informacje takie jak pesel czy adres zamieszkania.

Testament notarialny i zapis windykacyjny

W przypadku testamentu notarialnego, prawo polskie, z wejściem nowej ustawy zmieniającej kodeks cywilny z marca 2011 roku, wprowadza także zapis windykacyjny. Jest on dostępny tylko w przypadku sporządzania testamentu u notariusza, po to, aby uniknąć niejasnych sytuacji spadkowych. Zapis windykacyjny daje prawo spadkodawcy do rozdysponowania rzeczy oznaczonych co do tożsamości, praw majątkowych, firm, czy gospodarstw rolnych.

Przedmiot zapisu windykacyjnego w momencie otwarcia spadku ( z chwilą śmierci spadkodawcy) musi należeć do testatora. Zapis może być także odrzucony, jeśli z przedmiotem zapisu są powiązane długi, a także z innych powodów prywatnych. Jeśli przedmiot jest objęty zapisem windykacyjnym, jest także wykluczany z reszty spadku (nie objętego zapisem windykacyjnym), który jest wtedy rozdzielany dalej według zapisu zwykłego. Zmiana prawa ustawą z 2011 roku nie tylko wzmacnia wolę spadkodawcy, ale ma szczególne znaczenie dla dalszej płynności funkcjonowania firm, będących przed śmiercią jego własnością. W przypadku jasnego określenia sukcesora za pomocą zapisu windykacyjnego, firma może przejść w ręce jednego spadkobiercy niezwłocznie po śmierci, co w przypadku tylko zapisu zwykłego byłoby niemożliwe.

Testament to oświadczenie woli

Testament jest więc osobistym oświadczeniem woli, dokumentem, który wchodzi w życie z chwilą śmierci testatora. Nie jest możliwe spisanie testamentu zbiorowego. Testament może być też stwierdzony za nieważny, jeśli w drodze postępowania sądowego uda się dowieść, że został sporządzony w stanie nieświadomym, pod wpływem błędu lub znaczącego wpływu osób trzecich (w tym także rodziny). Spadek oczywiście podlega podatkowi od spadków i darowizn, który nie dotyczy tylko najbliższej rodziny spadkodawcy. Każdy zapis windykacyjny należy też zgłosić w urzędzie skarbowym.

Czynność prawna, jaką jest spisywanie ostatniej woli, wciąż jest zjawiskiem zbyt rzadkim w Polsce, co z kolei związane jest z nieprzejrzystością polskiego prawa. Jak widać, nawet własnoręczne spisanie testamentu nie jest skomplikowaną czynnością, a ma dużo korzyści zarówno dla testatora, jak i spadkobierców. Jasny i dobrze sporządzony dokument może zapobiec trafieniu spadku w ręce osób, które nie byłyby uwzględnione w woli testatora. Może też zapobiec przyszłym sporom o spadek między ustawowymi spadkobiercami.